KONEVÎ, Alâeddin
Tahsin Özcan 01 Ocak 1970
Ebü’l-Hasen Alâüddîn Alî b. İsmâîl b. Yûsuf el-Konevî et-Tebrîzî (ö. 729/1329)
Şâfiî fakihi ve kadılkudâtı.
668’de (1270) Konya’da doğdu. İlk öğrenimini burada gördükten sonra 693 (1294) yılının başlarında Dımaşk’a giderek öğrenimine devam etti. Kısa sürede tanındığı Dımaşk’ta Emeviyye Camii ve İkbâliye Medresesi’nde ders verdi. 700 (1300) yılında Kahire’ye gitti. Burada Takıyyüddin İbn Dakikül‘îd’den ders aldı. Ebü’l-Fazl İbn Asâkir, Ebû Hafs İbnü’l-Kavvâs, Ebü’l-Abbas el-Eberkûhî, İbnü’z-Zemlekânî, İbnü’s-Savvâf, İbn Kayyim el-Cevziyye, Abdülmü’min b. Halef ed-Dimyâtî’den hadis dinledi. 710’da (1310) Kahire’deki Saîdü’s-suadâ Hankahı meşihatına getirildi. Şerîfiyye Medresesi ve Tolunoğlu Camii’nde ders okuttu. el-Melikü’n-Nâsır Muhammed b. Kalavun’un saygı gösterdiği Konevî 727’de (1327) Dımaşk’a başkadı (kadılkudât) olarak tayin edildi. Ayrıca meşîhatü’ş-şüyûh makamına getirildi. Bir müddet sonra başkadılıktan ayrılmak istediyse de kabul edilmedi. 14 Zilkade 729’da (9 Eylül 1329) vefat etti ve Cebelikâsiyûn’dakikabristana defnedildi.
Alâeddin Konevî’nin tefsir, fıkıh, usul, kelâm, tasavvuf, Arap dili ve edebiyatında geniş bilgi sahibi olduğu, tasavvuf erkân ve âdâbı konusunda otorite sayıldığı kaydedilir. Bu dönemde görüşleri tartışmalara yol açan İbn Teymiyye’ye saygı gösterip gerektiğinde onu savunmakla birlikte bazı görüşlerini eleştirmiş ve hapisten çıkabilmesi için hapsedilmesine yol açan fetvasından vazgeçmesi gerektiğinibelirtmiştir. İbn Teymiyye’nin ölümüne kadar hapiste kalmasına bu tavrın yol açtığı da söylenir (İbn Hacer, III, 26; Şevkânî, I, 440). Konevî’den ders alanlar arasında ondan övgüyle söz eden Cemâleddin el-İsnevî, Bahâeddin İbn Akil, İbn Balabân, İbn Merzûk el-Hatîb, Ebü’l-Fidâ İbn Kesîr ve Zehebî gibi tanınmış âlimler bulunmaktadır.
Eserleri. 1. Hüsnü’t-tasarruf fî şerhi’t-Ta?arruf. Kaynaklarda et-Tasarruf fi’t-tasavvuf, Şerhu’t-Ta?arruf, Hüsnü’t-tasarruf fî ?ilmi’t-tasavvuf gibi adlarla da anılan eser, Kelâbâzî’nin et-Ta?arruf li-mezhebi ehli’t-tasavvuf adlı kitabının şerhidir (Süleymaniye Ktp., Çelebi Abdullah Efendi, nr. 176; Cârullah Efendi, nr. 1028; Nâfiz Paşa, nr. 415; Hamidiye, nr. 644; Fâtih, nr. 2660; Şehid Ali Paşa, nr. 1232; ayrıca bk. Brockelmann, GAL Suppl., I, 360). 2. Şerhu’l-Hâvî fi’l-fetâvî. Abdülgaffâr b. Abdülkerîm el-Kazvînî’nin Şâfiî fıkhına dair eserinin şerhi olup Alâeddin et-Tâvûsî’nin şerhindeki ta‘likata ilâve yapmak ve Ziyâeddin et-Tûsî’nin şerhi el-Misbâh’ın bir kısmını çıkarmak suretiyle mezhebin büyük imamları Râfiî ve Nevevî’nin tashihleri esas alınarak hazırlanmıştır (Süleymaniye Ktp., Turhan Vâlide Sultan, nr. 113; Fâtih, nr. 2322, 2323, 2324; ayrıca bk. Fihristü’l-Kütübhâneti’l-Hidîviyye, III, 236-237). 3. el-İbtihâc Muhtasarü’l-Minhâc. Ebû Abdullah el-Halîmî’nin el-Minhâc fî şu?abi’l-îmân adlı eserinin ihtisarıdır (Süleymaniye Ktp., Şehid Ali Paşa, nr. 1559). Bunlardan başka Konevî’nin usule dair eş-Şâfî adlı bir kitap el-İ?lâm fî hayâti’l-enbiyâ? ?aleyhimü’s-salâtü ve’s-selâm adıyla peygamberlerin kabir hayatına dair bir eser yazdığı, Fahreddin er-Râzî’nin el-Me?âlim adlı kitabını ihtisar ettiği belirtilmektedir.
