Muhammed b. Ebû Bekir FâriSî
Sâmî Şelhub 01 Ocak 1970
Ebû Abdillâh Bedrüddîn Muhammed b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Fârisî (ö.677/1278)
Matematik, astronomi ve tıp bilgini.
Fars bölgesinin Dârcirz şehrinden bir vezir ailesine mensuptur; soyunun Hz. Ebû Bekir’e bağlandığı söylenir. Babası Mekke’ye giderek burada on altı yıl kaldıktan sonra Yemen’e geçip Aden’e yerleşmiştir. Aden’de doğan Fârisî çeşitli âlimlerden dil, edebiyat, mantık, fıkıh, tıp, astronomi ve mûsiki okumuş, özellikle astronomi ilminde şöhrete kavuşmuştur. Bağdatlı İsmail Paşa, Fârisî’nin Dımaşk’a yerleşerek orada yaşadığını ve 627’de (1230) öldüğünü söylüyorsa da (Hediyyetü’l-?ârifin, II, 112) onu nisbesi, adı, baba ve dede adı aynı ve doğum tarihi 627, ölümü 697 (1298) olan bir Şafiî fakihiyle (Kehhâle, IX, 118) karıştırdığı anlaşılmaktadır. Ebû Abdullah el-Fârisî’nin Aden’de yaşadığı, bazı eserlerini Resûlîler hanedanından el -Melikü’ l -Muzaffer Yûsuf b. Ömer’e ithaf ettiği ve 677’de (1278) Aden’de vefat ettiği bilinmektedir.
Eserleri.
1. Me?âricü’l-fikri’l-vâhic fî halli müşkilâti’z-zîc. İbranî harfleriyle yazılmış iki nüshası bulunan astronomi alanındaki bu kitabın, Ebü’l-Hasan Ferîdüddin Ali b. Abdülkerîm eş-Şirvânî’nin eserinden mülhem olduğu sanılmaktadır.
2. Nihâyetü’l-idrâk fî esrâri’l-eflâk. Astronomiye dair olan eser üç “maksad” (bab) üzere tertip edilmiştir.
3. Maddetü’l-hayât ve hıfzü’n-nefs mine’l-âfât. On bir bab halinde tertip edilen eser çeşitli zehirler üzerinedir.
4. ed-Dürre-tü’l-müntehabe fi1-edviyeti’l-mücerrebe.
5. Âyâtü’l-âfâk fî havâssi’l-evfâk. Astrolojiyle ilgilidir.
6. Teysîrü’l-metâlib fî tesyîri’l-kevâkib,
7. Ahkâm-ı Câmâsb (Bu yedi eserin yazma nüshaları için bk. GAL, I, 625; SuppL, I, 867). Fârisî’nin et-Tebsıra fî ?ilmi’l-baytara, ay tutulmalarını hesaplamak üzere icat edilmiş bir âletin kullanımı hakkındaki er-Risâletü’l-muzafferiyye fi’l-?amel İle (es-Safîhatü’l-cevzeheriyye) mûsikiye dair Vaz?u’l-elhân ve Dâretü’t-tarab adlı eserleri de kaynaklarda zikredilmektedir.
