NATO Zirvesi’nin şifreleri: Trump, Meloni, revolver
Deniz Ülke Kaynak 01 Ocak 1970
Ankara’da yapılan NATO zirvesi, ardında birçok belirsizliğin ve üyeler arasındaki uyumsuzluğun üzerini kapatarak bitti. Bu kadar dev bir organizasyonun hiç aksamadan, başarıyla tamamlanması önemliydi. Hem Türkiye’nin NATO içerisindeki rolünün altının çizilmesi hem dosta düşmana örgütün hâlâ ayakta olduğu mesajının verilmesi hem de Trump-Erdoğan ilişkisi üzerinden ABD’nin liderlik imajının vurgulanması adına her şey özenle tasarlanmıştı.
Ankara Zirvesi’nin ABD medyasına “Amerika dünya sahnesine geri dönüyor” biçiminde yansıması, Trump’a özel yapılan her ayrıcalıklı uygulamanın üyeler arasındaki hiyerarşiyi ortaya koyma ve Trump’ın ülke içerisindeki popülaritesini artırma adına işe yaradığını göstermiş oldu. Göreve geldiğinden beri NATO konusunda hiç de olumlu bir tavır göstermeyen Trump açısından zirve tam bir imaj ve itibar yenileme fırsatı haline dönüştü. (Belki artık eskisinden daha çok seviyordur NATO’yu!)
Sembolik mimari
Zirveye katılan liderler ve eşleri ise dünya medyasınca tıpkı bir Oscar törenindeymişçesine naklen izlendi. Siyasi yorumcular kadar moda otoriteleri de yorumlarını esirgemediler. Liderlerin Erdoğan ailesine olan mesafeleri veya samimiyetleri, öpüşmeler, el ele tutuşmalar, yürüyüş stilleri vs. ince ince analiz edildi. Tabi ki Trump Meloni buluşmasının ayrı bir anlamı vardı ve zirvenin divası bütün İtalyan şıklığını sergilemekle birlikte geç gelmeyi ve assolist rolünü üstlenmeyi ihmal etmedi!
Türkiye de zirveyi kendi dış politik formatını ortaya koyarak sembolizmler üzerine ördü. Emperyal bir imajın oluşturulabilmesi adına her bir ayrıntı düşünülmüş ve politik ve sembolik bir mimarinin içerisine yerleştirilmişti.
Özellikle Külliye’deki karşılama töreninin ihtişamı uluslararası ilişkiler disiplininde “prestij politikası” olarak tanımladığımız, gücün sembolik araçlarla görünür kılınması çabasına örnek olay olarak sunulabilir bir nitelikteydi. Umulan etki yaratıldı mı bilemeyiz ama törende ve sonrasındaki detaylar, liderlerle birlikte verilen fotoğraflar, sunulan yemekler ve verilen hediyeler, sonuç bildirgesinden daha çok konuşuldu.
Diplomatik hediyeler
Hediye demişken zirveye katılan liderlere armağan edilen “revolver” türü tabancayı ve anlamını iyikötü; doğruyanlış diyalektiğine yerleştirmeden biraz anlamaya çalışalım derim. Gerçi hediyeyi verenin ne anlatmak istediği, alanın bu hediyeden ne anladığı, politik psikoloji açısından bu hediyenin ne anlama geldiği birbirinden farklı olabilir ama kanımca zirve dedikodusu olarak en cazip başlıklardan birisi de bu.
Fransız sosyolog Marcel Mauss, “hediye” olgusunu semboller, karşılıklılık esası ve sosyal yükümlülükler üzerinden değerlendirdiği, 1925 tarihli “Hediye Üzerine Deneme” adlı eserinde insanların hediye verirken saygı, dostluk, güç, statü, ittifak ve güven gibi duyguları da aktarırlar der. Ona göre hediye bir nesneden ziyade bir soyut bir anlam taşıyıcısıdır da. Burada anlamı belirleyen veren kişinin niyetidir.
Jacques Derrida ise gerçek bir hediyenin hiç bir karşılık, iade, değiş tokuş ya da borç gibi yükümlülükler üretmemesi gerektiğini savunurken, bunun pek de mümkün olmadığını savunur. Hediye “alver”inin yarattığı şükran duygusu, prestij, dostluk itibar, saygınlık, siyasi yakınlık gibi her yan etki aslında bir karşılıktır ve bir çıkar ilişkisi kurar. Ona göre, “gerçek hediye mümkün değildir ama hediye fikri vazgeçilmezdir”.
Bu bakış açısıyla özellikle diplomasi çerçevesinde verilen hediyeler sembolik anlamlar ve geleceğe dönük beklentiler taşıdığı için saf bir armağan olarak düşünülemez. Kısaca hediye, bir hediyeden daha fazlasıdır; özellikle büyük bir diplomatik zirvede, tüm katılımcılara verilen ortak ama kişiye özel bir tabanca olduğu zaman.
Kimi ülke liderlerinin ulusal mevzuatları gereği ne yapacaklarını bilemedikleri bu hediyeler; elçiliklerde, müzelerde ya da özel koleksiyonlarda yerlerini bulsalar da böyle bir hediyenin hangi dilden konuştuğu, ne söylediği ve alan tarafça nasıl anlaşıldığı bakış açısına göre değişecektir.
Türkiye’nin tabancası
Öncelikle tüm liderlere hediye edilen revolver (toplu tabanca) türü tabanca, kullanım amaçlı modern bir tasarım değil, kültürel ve sembolik değeri olan eski tip bir silah niteliğinde. Özel üretim “Gümüşay” tabancalar savunma sanayiinde lider pozisyona oynayan bir ülkenin teknolojisini, modernliğini ya da üretim kapasitesini değil, bu sanayiinin ülkedeki tarihi geçmişini, üretimdeki zanaatkârlığını, estetiğini simgeleyen müzelik bir parça olarak kabul edilebilir.
Nitekim silahların üzerine yazılan isimler, hediyenin kutuları, silahların tasarımı 1990’lı yıllardan kalma, sonradan kapatılan Gümüşhane’deki bir fabrikanın geleneğini taşımakta. Yani bir silah olmaktan çok antik bir aksesuar özelliğine sahip. Kaldı ki kılıç, kama tabanca gibi hediyelerin Avrupa tarihinde ve Osmanlı geleneğinde yeri de var.
İki taraf arasına bir silahın girmesi de ne anlama gelir derseniz o da silahın yönüne bağlıdır demek daha doğru olacaktır. Silah kendisine doğru yöneltilmediğinde, karşı ele verilen silah bir güven işaretidir. Hiç kimse düşmanının eline silah vermez; hatta çok güvenmediği birisine silahını teslim etmez. Burada silahın karşı tarafa verilmesi bir silah arkadaşlığı ibaresi olarak yorumlanabilir.
NATO’nun amacı zaten budur; dost ve müttefik ülkelerin kendilerini dış saldırılara karşı korumak. Düşmanınıza zeytin dalı; dostunuza silah uzatmanız “barışın yanına güvenliğin de konulması gerekliliğini” ortaya koyar. Hiç bir barış güvenliğe alınmadığı müddetçe yaşayamaz. Silah savaşmak için değil, savunmak için gereklidir.
NATO Zirvesi, bir iklim toplantısı ya da Davos Zirvesi falan değil. Dünyanın iki başat aktörünün savaşta olduğu, askeri harcamaların 3 trilyon dolara ulaştığı bir dönemde yapılan son derece kritik bir askeri güvenlik zirvesi toplantısı. Bir tabanca, hediye olarak karşı tarafça nasıl anlaşılır; Türkiye’nin imajı açısından doğru bir hediye midir gibi değerlendirmeleri bir kenarda tutalım ama böyle bir zirvenin dışında bu tip bir hediye zaten verilemez diyerek konuyu kapatalım.
https://www.dunya.com/koseyazisi/natozirvesininsifreleritrumpmelonirevolver/831974
