Fikir Turu · Orban nasıl kaybetti?
01 Ocak 1970
Yaklaşık 10 milyon nüfuslu, denize kıyısı olmayan bir Avrupa ülkesi olan Macaristan’da seçmen, Viktor Orban’ın 16 yıllık iktidarını sona erdirdi. 12 Nisan seçimlerinde Peter Magyar’ın Tisza Partisi (merkez sağ) oyların yüzde 53’ünü alırken, Orban’ın Fidesz Partisi yüzde 39’da kaldı ve muhalefet ezici bir zafer elde etti.
Peki, Avrupa ve dünyanın bazı bölgelerindeki aşırı sağ hareketlerin öncüsü olan Orban nasıl yenilebildi? Austin’deki Teksas Üniversitesi Lyndon B. Johnson Kamu Yönetimi Okulu’nda öğretim görevlisi olan Lorinc Redei, Foreign Affairs’te yayımlanan makalesinde, Viktor Orban’ın kendi yaptığı bir dizi hata yüzünden yenildiğini savunuyor.
Yazıdan öne çıkan bölümleri aktarıyoruz:
Orban’ın kurduğu sistem neden ters tepti?
“Viktor Orban, iktidarda geçirdiği 16 yıl boyunca yalnızca Macaristan’da değil, dünya genelinde otoriter eğilimli ve aşırı sağ çizgideki liderler için bir referans noktası haline geldi. Bu uzun iktidar, tesadüf değildi. Orban, seçim sistemini kendi lehine düzenledi ve toplumdaki fay hatlarını derinleştirerek siyasi rekabeti kontrol altında tutmakta son derece başarılı oldu.
Vakıf Katılım Bankası Emekli Maaşı Promosyon Kampanyası / Paragraf Arası
Ancak tam da bu güçlü yanları, onun sonunu getirdi. En büyük partiye orantısız temsil sağlayan seçim sistemi, güçlü ve birleşik bir rakip ortaya çıktığında aynı hızla iktidarın el değiştirmesine zemin hazırlıyordu. Benzer şekilde, yıllar içinde keskinleşen toplumsal kutuplaşma, bu kez muhalefetin tek bir eksende birleşmesini kolaylaştırdı.
Orban’ın uzun süren iktidarı bir başka dezavantaj daha yarattı: Ülkedeki ekonomik ve kurumsal sorunların sorumluluğunu başka aktörlere yüklemek giderek zorlaştı. Yönetim başarısızlıkları birikmiş, seçmenin gündelik hayatına doğrudan yansır hale gelmişti.
Eski bir Fidesz üyesi olan ve daha sonra eleştirmenliğe geçen Magyar ile Tisza Partisi, Orban’ın kendi sicilini ona karşı kullandılar. Demokrasi yanlısı güçleri birleştirdiler, Fidesz’in yarattığı bölünmeyi Orban’ın aleyhine çevirdiler ve kampanyalarını mevcut hükümetin yolsuzluğuna, kötüleşen kamu hizmetlerini düzeltememesine ve yüksek enflasyona odakladılar. Başarıları, dünyanın dört bir yanındaki rekabetçi otoriter sistemlerdeki muhalefet partileri için dersler içeriyor.
Seçim sistemi nasıl avantajdan dezavantaja dönüştü?
Orban’ın iktidar mimarisinin merkezinde seçim sistemi yer alıyordu. Fidesz, seçim bölgelerini yeniden çizerek kendi oy dağılımına uygun hale getirdi. Yurtdışında yaşayan, çoğunlukla muhafazakâr eğilimli Macarlara oy hakkı tanındı. Ayrıca en çok oyu alan partiye fazladan sandalye kazandıran karma bir sistem kuruldu.
Bu düzenlemelerin etkisi seçim sonuçlarında açıkça görüldü. 2010’da oyların yüzde 53’ünü alan Fidesz, parlamentoda üçte iki çoğunluk elde etti. 2014’te oy oranı yüzde 45’e gerilemesine rağmen bu süper çoğunluk büyük ölçüde korundu. Böylece Orban, muhalefetle uzlaşmaya ihtiyaç duymadan yasa çıkarabildi, anayasayı değiştirebildi ve devlet kurumlarını yeniden şekillendirdi.
Ancak aynı sistem, bu kez ters yönde çalıştı. Tisza Partisi’nin oyların yüzde 53’ünü alması, sistemin doğası gereği parlamentoda ezici bir üstünlüğe dönüşmesini sağladı. Küçük farkları büyüten mekanizma, bu kez Orban’ın siyasi mirasının çözülmesine hizmet etti.
Kutuplaşma muhalefeti nasıl birleştirdi?
Orban yönetimi, yıllar boyunca korku ve tehdit algısı üzerinden ilerleyen bir siyasal iletişim stratejisi izledi. Devlet medyası ve hükümete yakın medya organları aracılığıyla toplum sürekli olarak dış ve iç düşmanlarla karşı karşıya olduğu fikrine yönlendirildi.
Göçmenler, LGBT bireyler, Brüksel bürokrasisi, George Soros ve Ukrayna yönetimi bu söylemin başlıca hedefleri oldu. Bu yaklaşım kısa vadede Fidesz’in sağ seçmen üzerindeki kontrolünü güçlendirdi ve aşırı sağ partilerin tabanını da kendine çekmesini sağladı.
Fidesz’in taktikleri olağanüstü bir seçim başarısına yol açtı. Orban, Avrupa’nın en uzun süre görevde kalan başbakanı oldu. İkinci Dünya Savaşı sonrası Avrupa tarihinde, yalnızca eski Almanya başbakanları Helmut Kohl ve Angela Merkel bu kadar uzun süre aralıksız görevde kalmıştı. Dahası, Orban bu süre boyunca parlamentoda süper çoğunlukla iktidarda kaldı. Bu durum, herhangi bir etkili denetim ve denge mekanizması olmaksızın Macaristan’ın ekonomik, siyasi, yargı ve hatta kültürel kurumlarını şekillendirmesine olanak sağladı. Orban’ın Ulusal İşbirliği Sistemi[1] kendi ülkelerinde rekabetçi otoriterlik sistemleri kuran birçok hevesli otokrat için bir model haline geldi.
Tisza Partisi nasıl yükseldi?
Ancak bu stratejinin uzun vadeli etkisi farklı oldu. Siyaset, çok boyutlu bir rekabet alanı olmaktan çıkarak tek bir eksene indirgenmeye başladı: Orban’dan yana olmak ya da ona karşı durmak.
Bu ikili yapı, ideolojik olarak farklı kesimlerin ortak bir hedef etrafında birleşmesini kolaylaştırdı. Seçmenler için belirleyici soru artık hangi politikayı destekledikleri değil, mevcut iktidarın devam edip etmemesiydi. Bu da Peter Magyar’ın geniş bir koalisyon kurmasının önünü açtı.
Peter Magyar’ın en önemli avantajlarından biri, sistemin içinden gelen bir figür olmasıydı. Eski bir Fidesz üyesi olarak iktidarın işleyişini yakından biliyordu. Bu sayede eleştirilerini soyut söylemler yerine somut örnekler üzerinden kurabildi.
Tisza Partisi’nin kampanyası, ideolojik tartışmalardan çok gündelik hayatın sorunlarına odaklandı. Sağlık sistemindeki çöküş, altyapıdaki bozulma ve yüksek enflasyon seçmenin doğrudan deneyimlediği meselelerdi.
Ayrıca parti, Fidesz çevresindeki yolsuzluk iddialarını ve iktidara yakın iş çevrelerinin ayrıcalıklarını sürekli gündemde tuttu. Bu söylem, farklı siyasi görüşlerden seçmenlerde karşılık buldu.
Orban’ın bu sorunlar karşısında Avrupa Birliği’ni ve Ukrayna’yı sorumlu tutma çabası ise sınırlı etki yarattı. Uzun süredir ülkeyi yöneten bir lider olarak seçmen, nihai sorumluluğu doğrudan iktidarda gördü.
Muhalefetin birleşmesi neden kritik oldu?
Fidesz’in geçmişteki başarısı büyük ölçüde parçalanmış bir muhalefete dayanıyordu. Birbirinden kopuk partiler, Orban karşısında etkili bir alternatif oluşturamıyordu.
Tisza Partisi bu tabloyu değiştirdi. Farklı ideolojik çizgilerden gelen seçmenler, tek bir siyasi hareket etrafında toplandı. Seçim sonuçları, diğer demokrasi yanlısı partilerin oylarının toplamının son derece düşük kaldığını gösterdi. Bu da seçmenin stratejik bir tercih yaptığını ortaya koydu.
Toplumdaki kutuplaşma bu birleşmeyi kolaylaştırdı. Orban’ın yıllar içinde derinleştirdiği ayrışma, sonunda kendi karşısında geniş bir blok oluşmasına yol açtı.
Bu seçimden dünyaya hangi dersler çıkıyor?
Macaristan seçimleri, dünya çapında demokratik gerilemeyle mücadele eden demokrasi yanlısı güçlere birkaç ders veriyor; rekabetçi otoriter sistemlerde muhalefet için önemli ipuçları sunuyor.
İlk olarak, parçalı muhalefet yapıları seçim kazanmakta zorlanıyor. Farklı ideolojik grupların geçici de olsa ortak bir hedef etrafında birleşmesi kritik önem taşıyor.
İkinci olarak, kutuplaşma yalnızca iktidarın kullandığı bir araç değil. Muhalefet de bu durumu, otoriter yönetimi net bir karşıtlık üzerinden tanımlayarak kendi lehine çevirebilir.
Üçüncü olarak, kampanyanın odağı ideolojik tartışmalardan ziyade somut yönetim performansı olmalı. Ekonomi, kamu hizmetleri ve yolsuzluk gibi başlıklar, geniş seçmen kitlelerini etkileyen ortak meselelerdir.
Seçim kazanmak demokrasiyi garanti eder mi?
Bu stratejiler, otoriter eğilimli yönetimleri seçim yoluyla geriletmek için etkili olabilir. Ancak seçim zaferi tek başına yeterli değildir.
Asıl zorluk, seçim sonrasında başlar. Rekabetçi otoriter rejimleri devirmek son derece zordur. Ancak en zor kısım, bundan sonra gelenlerdir: kurumlara olan kamu güvenini yeniden inşa etmek, devlet kurumlarının siyasallaşmasını ortadan kaldırmak ve temsili demokratik siyasetin yeniden gelişebileceği bir sistemi kurmak gibi zorlu görevler.”
https://fikirturu.com/jeo-politika/orban-nasil-kaybetti/
