Mâlik b. Dînâr
748 01 Ocak 1970
Ebû Yahya Mâlik b. Dînâr el-Basrî İlk zâhidlerden.
Basra’da doğdu. İlk tahsilini burada tamamladığı, ilim öğrenmek için Horasan ve Hindistan’a kadar gittiği, güzel sanatlara karşı ilgisi ve yeteneği olduğu, verrâklık yaptığı ve geçimini mushaf yazarak kazanmaya çalıştığı kaydedilmektedir. Horasan’da vefat ettiğine dair bazı bilgiler varsa da kaynakların çoğuna göre Basra’da ölmüştür. Mâlik b. Dînâr’ın gençlik yıllarında eğlence ve işret âlemlerinde bulunduğu, bir gece arkadaşlarının uyuduğu bir sırada ud çalarken duyduğu ürperti üzerine o yıllarda Basra’nın meşhur zâhidlerinden Hasan-ı Basrî’nin yanına gidip tövbe ettiği rivayet edilmektedir. Diğer bir rivayete göre ise ölen kızının rüyasında ona, “Müminlerin kalplerinin ürperme zamanı hâlâ gelmedi mi?” mealindeki âyeti [Hadîd 57/16] okuması üzerine zühd hayatına yönelmiştir.
Tasavvufun oluşmasına katkıda bulunan zâhidlerden biri olan Mâlik b. Dînâr esas itibariyle Hasan-ı Basrî’yi takip etmiş, hüzün, sadâkat, zikir, zühd, marifet gibi konular üzerinde durmuştur. Ona göre mârifetul-lahın yeri gönüldür, mârifetullahı idrak etmeden ölenler dünyadaki en tatlı şeyin farkına varmadan göç etmişlerdir. Hüzün halini yaşamayan kalbi, içinde oturulmayan harap bir eve benzetmiş, uyanık ve temiz bir kalple ciddi bir dinî hayat yaşamak için bu hali idrak etmenin gereğini vurgulamıştır.
