SÂBİT b. SİNÂN
Mahmut Kaya 01 Ocak 1970
Bağdat’ta, Abbâsîler döneminde ilme yaptığı katkıları ve tıp alanındaki hizmetleriyle tanınan Harranlı İbn Kurre ailesinin bir ferdi olarak dünyaya geldi; babası Sinân b. Sâbit, dedesi Sâbit b. Kurre’dir. Aklî ilimleri ve tıbbı babasından tahsil ederek Bağdat’ın önde gelen hekimleri arasında yer aldı ve Büveyhî Emîri Muizzüddevle’ye Hipokrat ve Câlînûs’un (Galen) eserlerini okuttu. Babasıyla birlikte Halife Râzî-Billâh’ın sarayında bulundu, daha sonra Müttaki-Lillâh, Müstekfî-Billâh ve Mutî‘-Lillâh’ın özel hekimliğini yaptı. 313 (925) yılında Vezir Muhammed b. Ubeydullah el-Hâkanî tarafından Bağdat’taki Derbü’l-mufazzal Hastahanesi’nin başhekimliğine tayin edilen Sâbit b. Sinân, yolsuzluk yaptığı için zindana atılan Vezir İbn Mukle’nin Halife Râzî-Billâh tarafından önce elinin, daha sonra dilinin kestirilmesi hadisesine şahit oldu; onun çektiği ıstırabı ve kendisini nasıl tedavi ettiğini bütün ayrıntılarıyla anlattı (İbn Ebû Usaybia, s. 304-307). Bazı kaynaklar Sâbit b. Sinân’ın 363 (974) yılında öldüğünü yazarsa da (a.g.e., s. 307) yeğeni Hilâl b. Muhassin es-Sâbî dayısının ölüm tarihini 365 (975-76) olarak vermektedir (İbnü’l-Kıftî, s. 78). Kaynaklarda Sâbit b. Sinân’ın daha çok tarihçiliği üzerinde durulmakta, tıp ve riyâzî ilimler alanında herhangi bir eserinden söz edilmemektedir.
Eserleri. Sâbit b. Sinân’ın günümüze ulaşan tek eseri Kitâbü’t-Târî?’tir. Bir vak‘anüvis titizliğiyle kaleme alınan ve yazıldığı dönemde meşhur olan eser 295-365 (908-976) yılları arasındaki olayları anlatır ve Taberî’nin yazdığı tarihin bir zeyli mahiyetindedir. Hilâl b. Muhassin es-Sâbî dayısının bu kitabına yazdığı zeyille olayları 447 (1055) yılına kadar getirmiştir. İbn Miskeveyh, Hemedânî, İbnü’l-Esîr, Zehebî ve başkalarının geniş ölçüde iktibasta bulunduğu eserin Karmatîler hakkında en orijinal kaynak niteliğindeki bölümü günümüze ulaşmış ve Süheyl Zekkâr tarafından Târî?u a?bâri’l-?arâmi?a içinde yayımlanmıştır (Beyrut 1391/1971, s. 1-68). Sâbit b. Sinân’ın ayrıca Müfred fî a?bâri’ş-Şâm ve Mı?r ile Vefeyâtü men tüvüffiye fî külli sene min sene s_elâs_e mi?e ile’s-seneti’lletî tüvüffiye fîhâ adlı eserleri olduğu belirtilmektedir.
