ŞEYHÜLİSLAM ESAD EFENDİ
01 Ocak 1970
(EBÛİSHAKZÂDE), (asıl adı Mehmed’dir), (1685 İstanbul - 10 Ağustos 1753 İstanbul), şair. Babası Ebû İshak İsmâil Efendi de ağabeyi İshak Efendi de şeyhülislamdır. Babasından ve dönemin ünlü bilginlerinden ders aldı. Kültürlü bir aile ortamında yetiştiğinden çağının geçerli bilimlerinin yanı sıra Arapça ve Farsça öğrendi. 1710’da hâriç rütbesiyle müderrislik görevine atandı ve Sahn-ı Semân müderrisliğine dek yükseldi. Edirne, Selânik ve Mekke kadılıklarında bulundu. Avusturya savaşı sırasında seraskerliğe yanaşmayan Vidin Seraskeri İvaz Mehmed Paşa’yı ikna ederek; 1738’de Avusturyalıların yenilgiye uğratılıp Adakale’nin fethedilmesinde dolaylı da olsa önemli rol oynadı. Belgrad’ın zaptıyla ilgili barış görüşmelerine murahhas olarak katıldı. Belgrad Antlaşması imzalanırken 13 Mart 1744’te Rumeli Kazaskerliğine atandıktan bir süre sonra görevden azledildiyse de 1746’da tekrar aynı göreve getirildi. 1748’de şeyhülislam oldu. Doğrulukla, tavizsiz yürüttüğü bu görevden de bir yıl kadar sonra azledilerek önce Sinop’a, ardından Gelibolu’ya sürüldü. 1752’de İstanbul’a döndükten sonra hastalanıp vefat etti ve İstanbul’un Çarşamba semtinde bulunan Sultan Selim Camii’nin yanındaki aile kabristanlığına defnedildi. Şair Fıtnat Hanım ve dîvân sahibi Şeyhülislam Şerif Efendi’nin babası olan Esad Efendi, Osmanlı Devleti’nde önemli görevlerde bulunan, çeşitli sanatçılar yetiştiren aydın bir ailenin mensubu olarak, âlim olduğu kadar sanata da düşkün bir kişi olarak tanınır. Edebiyat ve musiki alanında önemli çalışmaları vardır. Şairliği çok kuvvetli olmamakla birlikte Nâbî ve Nedîm’e nazireler yazmış, çok sayıda şiir kaleme alarak bunları Dîvân’ında toplamıştır. Düzyazıda süslü bir dil kullanan Esad Efendi, aynı zamanda Klasik Türk Musikisi alanında besteler de yapmıştır. Üç dilde şiir söyleyip, lugât, tefsir ve musiki alanında eserleri vardır. Bestelerinin bazıları Dârü’l Elhân külliyatı arasında bulunmaktadır. Geniş hacimli bir eser olan Dîvân’ı, edebiyat tarihi açısından en önemli çalışması olup İstanbul kütüphanelerinde beş yazma nüshası bulunmaktadır. Eserleri: Lehçetü’l-Lugât, Atrabu’l-Âsâr, Arapça Kasideler, Hulâsatü’t-tebyin fi tefsîr-i sûre-i Yâsin, Tefsirü’l-i Âyeti’l-Kürsî, Tefsirü’l-Âyeti’l-Muşaddere bî Rabbinâ, Risâletü’n-Nasriyye, İtbâku’l-Ethak. Bazı kaynaklar, Esad Efendi’nin, Damad İbrahim Paşa için kaleme aldığı Bülbülnâme adındaki eserinden övgüyle bahsederler. Gülzâr-ı İbrahim adlı eseri de Damad İbrahim Paşa için yazılmış olup her iki eser de ele geçmemiştir
