« Ana Sayfa »      « Bize Yazın »      « İlkelerimiz »

BAŞBUĞ TÜRKEŞ

ELMALILI HAMDİ YAZIR MEÂLİ

İrfan YÜCEL

Alparslan TÜRKEŞ

Alparslan TÜRKEŞ

Seyid Ahmed ARVASÎ

Ayhan TUĞCUGİL

M. Metin KAPLAN

Namık Kemal ZEYBEK

Prof. Dr. İBRAHİM TELLİOĞLU

ÖNCEKİ HABER

Babalar Günü

, 17 Haz 2019

SONRAKİ HABER

Muaz Bin Cebel – Prof.Adem Apak

, 15 Nis 2019

15 Nis

2019

SEÂLİBÎ, Ebû Mansûr (T.Rüştü Topuzoğlu)

01 Ocak 1970

350 (961) yılında Nîşâbur’da doğdu. Kendisi veya dedesi tilki derisinden kürk dikimi ve ticaretiyle meşgul olduğundan “Seâlibî” yahut “Ferr┠nisbesiyle tanınmıştır. Fars veya Arap asıllıdır. Dedesinin künye ve nisbesini Ebû Ali es-Seâlibî (es-Sa‘lebî) diye kaydeder (Âdâbü’l-mülûk, vr. 9b). Gençliğinde Ebû Bekir el-Hârizmî’den edebiyat, diğer bir hocadan da şiir ve Arapça öğrendi. Hayatının ilk döneminde kürkçülüğün yanı sıra Nîşâbur eşrafından olan ailelerin çocuklarına öğretmenlik yaptı. Gördüğü himaye ve maddî destek sayesinde dil ve edebiyat alanında kendini yetiştirme imkânı buldu. Saraylarda karşılaştığı tanınmış âlim, edip ve şairlerin bilgi ve birikimlerinden faydalandı. Bu arada eserlerini ithaf ettiği devlet adamlarından gelen ihsanlarla geçimini sağladı. Özellikle Fı?hü’l-luga adlı eserin yazılmasını teşvik eden edip, kâtip ve şair Ebü’l-Fazl Ubeydullah b. Ahmed el-Mîkâlî’den büyük himaye ve destek gördü. Doğduğu şehirdeki askerî kargaşalar yüzünden 382 (992) yılında Buhara’ya gittiyse de burada umduğu desteği bulamayınca Nîşâbur’a döndü. Orada Bedîüzzaman el-Hemedânî ile karşılaştı. Ziyârî Emîri Kabûs b. Veşmgîr’in daveti üzerine Cürcân’a, ardından tekrar Nîşâbur’a, burada baş gösteren kuraklık üzerine (400/1010) İsferâyin’e, iki yıl sonra da Cürcân’a gitti.

Seâlibî, Cürcân’da Ebû Saîd Muhammed’in sarayında Yetîmetü’d-dehr’i tamamladı ve eserini ilk defa ona okudu. Ardından Me’mûnîler’den II. Me’mûn’un davetiyle gittiği Gürgenç’te kaleme aldığı bazı eserlerini ona ithaf etti. Gürgenç’te Hârizmşah saraylarında rahat bir hayat süren Seâlibî, İbn Sînâ ve Bîrûnî gibi ilim adamlarıyla görüştü, emîrlerin zengin kütüphanelerinden faydalanarak verimli çalışmalar gerçekleştirdi. Bir ara Gazne’ye geçerek Sultan Mahmud’un sarayında Firdevsî ve Gürgenç’ten davet edilen Bîrûnî ile görüştü. Gazne’de kaldığı yaklaşık beş yıl içinde diğer bazı eserlerini telif etti ve birkaçını Gazneli Mahmud’un kardeşi Horasan Valisi Ebü’l-Muzaffer Nasr b. Sebük Tegin’e ithaf etti. Berdü’l-ekbâd fi’l-a?dâd adlı eserini, Sultan Mesud vasıtasıyla Nîşâbur mülkî idaresine ikinci defa getirilen (421/1030) hâmisi Ebü’l-Fazl el-Mîkâlî’nin vatanına dönüşünü kutlamak üzere yazdı ve ona sundu. Seâlibî, son birkaç eserini 424-429 (1033-1038) yılları arasında bulunduğu Nîşâbur’da kaleme aldı. Vefatı için kaydedilen 429 (1038) yılı yakın talebesi Ali b. Hasan el-Bâharzî’nin verdiği tarih olması dolayısıyla en doğru rivayet kabul edilmiştir.

Farsça bilmekle beraber eserlerini Arapça yazan Seâlibî külfetten uzak fasih ve beliğ bir üslûba sahipti. Yazılarında kelimeleri dikkatle seçtiği, sağlam ve isabetli hükümleri edebî bir zevk içinde dile getirdiği görülür. Beyân ilmini el-Ferâ?id ve’l-?alâ?id adlı risâlesinde meânîden ayrı bir disiplin olarak ilk defa onun ele aldığı belirtilir (DİA, VI, 23). Siyâsetnâme tarzında kaleme aldığı eserlerinde olayların tarihî ve felsefî boyutlarıyla uğraşmadan rivayet üslûbunu kullanmıştır. Eserlerinde yaptığı iktibaslar, konuyla ilgili olarak ilk elden topladığı malzeme ve örnekler devrinin dil, edebiyat ve tarihi hakkında yegâne kaynak niteliğindedir. Seâlibî henüz hayatta iken büyük bir şöhret kazanmış, eserleri geniş bir okuyucu kitlesinin ilgi ve takdirine mazhar olmuştur. Çağdaşı Ebû İshak el-Husrî onu döneminin en büyüğü olarak nitelerken Bâharzî “Nîşâbur’un Câhiz’i” diye tanımlamış, İbn Bessâm şöhretinin bir darbımesel halinde Endülüs’e kadar yayıldığını söylemiştir. Seâlibî’nin öğrencileri arasında onun Yetîmetü’d-dehr’ine Dümyetü’l-?a?r ismiyle bir zeyil yazan Bâharzî görülür. Seâlibî’nin eserini yöntem olarak örnek alanlar arasında ?arîdetü’l-?a?r’ı telif eden İmâdüddin el-İsfahânî ve e?-?a?îre müellifi İbn Bessâm önde gelir. Ayrıca Yetîmetü’d-dehr tarzında eser yazan, birçok müellifin yanı sıra Ebû İshak el-Husrî’den Süyûtî’ye kadar uzanan dönemde Seâlibî’nin teliflerinden iktibasta bulunan pek çok âlim bulunmaktadır.

Eserleri. 1. Yetîmetü’d-dehr* fî me?âsini ehli’l-?a?r. Seâlibî’nin en önemli ve meşhur eseri olup müellifin zamanında ve bir önceki asırda yaşayan 470 şair ve edibin kısa biyografileriyle eserlerinden seçmeleri içermektedir. Şair ve ediplerin yaşadığı bölgelere göre düzenlenen eser birçok defa basılmıştır (Dımaşk 1304; nşr. Ali Muhammed Abdüllatîf, Kahire 1934; nşr. Muhammed Muhyiddin Abdülhamîd, I-IV, Kahire 1375-1377/1956-1958; nşr. Müfîd Kumeyha, I-V, Beyrut 1403/1983). Seâlibî aynı düzende Tetimmetü’l-Yetîme adıyla bir zeyil kaleme almıştır (nşr. Abbas İkbâl, I-II, Tahran 1353/1934). 2. Fı?hü’l-luga ve sırrü’l-?Arabiyye. Seâlibî’nin ilk olarak Şemsü’l-edeb fi’sti?mâli’l-?Arab diye adlandırdığı eser iki kısımdan oluşmakta olup eş anlamlı kelimelerle ilgili olan ilk kısmın başlığı Esrârü’l-lugati’l-?Arabiyye ve ?a?â?i?uhâ idi. İkinci kısım üslûpla ilgili olup Mecârî kelâmi’l-?Arab bi-rüsûmihâ ve mâ yete?alla?u bi’n-na?vi ve’l-i?râbi minhâ ve’l-istişhâd bi’l-?ur?ân ?alâ eks_erihâ (Sırrü’l-edeb fî mecârî kelâmi’l-?Arab) adını taşıyordu. Bu kısım İbn Fâris’in e?-?â?ibî fî fı?hü’l-luga adlı kitabından nakledilmiştir. Daha sonra Seâlibî eserin ilk kısmını Fı?hü’l-luga adıyla müstakil bir kitap haline getirmiş, eser bu isimle şöhret bulmuş ve birçok defa yayımlanmıştır (nşr. Reşîd ed-Dahdâh, Paris 1861; nşr. J. Seligmann, Uppsala 1863; nşr. Mustafa es-Sekka – İbrâhim el-Ebyârî – Abdülhafîz Şelebî, Kahire 1357/1938; nşr. Fâiz Muhammed, Beyrut 1413/1993; nşr. Cemâl Talebe, Beyrut 1414/1994; nşr. Hâlid Fehmî, I-II, Kahire 1418/1998). Kitabın ikinci kısmı, Sırrü’l-?Arabiyye fî mecârî ?ulûmi’l-?Arab adıyla Ahmed b. Muhammed el-Meydânî’nin es-Sâmî fi’l-esâmî adlı eseriyle birlikte (Tahran 1272) ve Sırrü’l-?Arabiyye fî mecârî kelâmi’l-?Arab ve ?ıletihâ ve’l-istişhâd bi’l-?ur?ân ?alâ eks_erihâ adıyla birinci kısmıyla birlikte (Kahire 1284, 1325) neşredilmiştir. 3. A?senü mâ semi?tü (el-Le?âlî ve’d-dürer). Konularına göre düzenlenmiş bir şiir mecmuası olup Muhammed Efendi Sâdık Anber’in şerhiyle birlikte basılmıştır (Kahire 1324). Osman Reşer tarafından Almanca’ya tercüme edilen eserin (Leipzig 1916) muhtelif neşirleri yapılmıştır (nşr. Abdülfettâh Temmâm – Seyyid Âsım, Beyrut 1409/1989; nşr. Abdülemîr Mühennâ, Beyrut 1990; nşr. Muhammed İbrâhim Selîm, Kahire 1412/1992). Bu eserin zeyli mahiyetindeki Men Gabe ?anhü’l-mu?rib’in müellif hattı nüshası Süleymaniye Kütüphanesi’ndedir (Lâleli, nr. 1946). Zeyil de birçok defa yayımlanmış (et-Tu?fetü’l-behiyye içinde, İstanbul 1302, s. 230-294; Beyrut 1309; nşr. Nebevî Abdülvâhid Şa‘lân, Kahire 1405/1984; nşr. Abdülmuîn el-Mellûhî, Dımaşk 1987; nşr. Yûnus A. es-Sâmerrâî, Beyrut 1407/1987) ve Osman Reşer tarafından Almanca’ya çevrilmiştir (MO, XVII [1923], s. 31-198; XVIII [1924], s. 81-109). 4. ?â??ü’l-?â?. Bir şiir antolojisidir (Tunus 1293; Kahire 1326; Beyrut 1966; nşr. Sâdık en-Nakvî, Haydarâbâd 1405/1984; nşr. Me’mûn b. Muhyiddin el-Cinân, Beyrut 1994). 5. en-Nihâye fî fenni’l-kinâye (en-Nihâye fi’t-ta?rîz ve’l-kinâye, el-Kinâyât ve’t-ta?rîz, el-Kifâye fi’l-kinâye). Belâgata (kinâye) dair muhtasar bir eser olup Seâlibî bu eserini Nîşâbur’da 400 (1009) yılında Hârizmşah Me’mûn b. Me’mûn’a ithaf etmiştir. Kitap birçok defa yayımlanmıştır (Mekke 1301; eserden seçmeler Erba?u resâ?il içinde, İstanbul 1301; Ahmed b. Muhammed el-Cürcânî’nin el-Münte?ab min kinâyâti’l-üdebâ? ve işârâti’l-bülega?sı ile birlikte, Kahire 1326; Resâ?ilü’s_-S_e?âlibî içinde, Bağdat-Beyrut 1972; nşr. Muhammed İbrâhim Selîm, Kahire 1412/1991; nşr. Muvaffak Fevzî el-Cebr, Dımaşk 1415/1994; nşr. Üsâme el-Buhayrî, Kahire 1418/1997). 6. el-Mübhic. Kabûs b. Veşmgîr’e ithaf edilmiştir (eserden seçmeler Erba?u resâ?il içinde, İstanbul 1301; Kahire 1322; Tanta 1412/1992; nşr. İbrâhim Sâlih, Dımaşk 1420/1999). 7. et-Tems_îl ve’l-mu?â?ara fi’l-?ikem ve’l-münâ?ara (?ilyetü’l-mu?â?ara ve ?unvânü’l-mü?âkere ve meydânü’l-müsâmere). Eserden seçmeler yayımlanmıştır (Erba?u resâ?il içinde, İstanbul 1301; nşr. Abdülfettâh Muhammed el-Hulv, Kahire 1381/1961, 1983). 8. Mü?nisü’l-va?îd ve nüzhetü’l-müstefîd fi’l-mu?â?arât (Viyana 1829). 9. Le?â?ifü’l-ma?ârif (nşr. P. de Jong, Leiden 1867; nşr. İbrâhim el-Ebyârî – Hasan Kâmil es-Sayrafî, Kahire 1379/1960; İng. trc. C. E. Bosworth, The Book of Curious and Entertaining Information, Edinburgh 1968; nşr. Muhammed İbrâhim Selîm, Kahire 1992). 10. el-Le?â?if ve’?-?arâ?if fî med?i me?âsini’l-eşyâ? ve ezdâdihâ. II. Me’mûn’a ithaf edilen eseri Ebû Nasr Ahmed b. Abdürrezzâk el-Makdisî, Seâlibî’nin bir diğer eseri olan el-Yevâ?it fî ba?zi’l-mevâ?it ile birleştirmiş ve ilkinin adıyla neşretmiştir (Bağdat 1282; Kahire 1414/1993). Eser bu şekliyle Cemâ?a fîmâ beyne kitâbeyi’s_-S_e?âlibî (Bulak 1296; Kahire 1275, 1300, 1307, 1310) ve e?-?arâ?if ve’l-le?â?if fi’l-me?âsini ve’l-ezdâd (Tebriz 1283; Tahran 1286) ismiyle de yayımlanmıştır. 11. Berdü’l-ekbâd fi’l-a?dâd (?amsü resâ?il içinde, İstanbul 1301, 1325). 12. el-Ferâ?id ve’l-?alâ?id (Nes_rü’n-na?m’ın kenarında, Kahire 1317; Kitâbü’l-Ems_âl adıyla, Kahire 1327; Resâ?ilü’s_-S_e?âlibî içinde, Bağdat-Beyrut 1972; el-?İ?dü’n-nefîs ve nü?hetü’l-celîs adıyla, Tanta 1412/1992). 13. el-Lu?f ve’l-le?â?if (nşr. Mahmûd Abdullah el-Câdir, Küveyt 1404/1984). 14. Âdâbü’l-mülûk (Sîretü’l-mülûk; nşr. Celîl el-Atıyye, Beyrut 1990). 15. Si?rü’l-belâga fî sırri’l-berâ?a. Eserden seçmeler Erba?u resâ?il içinde (İstanbul 1301) ve Mu?târ min Si?ri’l-belâga adıyla müstakil olarak (Kahire-Şam 1350) neşredilmiş, ayrıca Abdüsselâm el-Havfî tarafından yayımlanmıştır (Beyrut 1405/1984). 16. el-Îcâz ve’l-i?câz (?amsü resâ?il içinde, İstanbul 1301; el-İ?câz ve’l-îcâz adıyla, nşr. İskender Âsâf, Kahire 1897; Fr. trc. O. Petit, La beauté est le gibier des coeurs, Paris 1987; nşr. Muhammed Altuncî, Beyrut 1992; Gurerü’l-belâga fi’n-na?mi ve’n-nes_r adıyla, nşr. Kahtân Reşîd Sâlih, Bağdat 1998). 17. Dürerü’l-?ikem (nşr. Muhammed İbrâhim Selîm, Kahire 1412/1991). 18. Ta?sînü’l-?abî? ve ta?bî?u’l-?asen (nşr. Şâkir el-Âşûr, Bağdat 1401/1981; nşr. Alâ Abdülvehhâb Muhammed, Kahire 1995). 19. el-Eşbâh ve’n-ne?â?ir (nşr. Muhammed el-Mısrî, Beyrut-Kahire 1404/1984). 20. el-Enîs fî gureri’t-tecnîs (nşr. Hilâl Nâcî, MMİIr., XXXIII/1 [1402/1982], s. 369-380). 21. Ecnâsü’t-tecnîs (el-Müteşâbih; nşr. İbrâhim es-Sâmerrâî, Mecelletü Külliyyeti’l-âdâb: Câmi?atü Bagdâd, X [1967], s. 33-36). 22. Nes_rü’n-na?m ve ?allü’l-?i?d. Hârizmşah II. Me’mûn’un emriyle müellifi meçhul Mü?nisü’l-üdebâ? adlı şiir mecmuasının nesre çevrilmesiyle oluşmuş bir eserdir (Dımaşk 1300; Kahire 1317; Resâ?ilü’s_-S_e?âlibî içinde, Bağdat-Beyrut 1972). 23. Gureru a?bâri mülûki’l-Fürs ve siyerihim. Hermann Zotenberg tarafından Histoire des rois des perses adıyla Fransızca tercümesiyle birlikte neşredilmiştir (Paris 1900; Amsterdam 1979). 24. el-İ?tibâs mine’l-?ur?âni’l-Kerîm (nşr. İbtisâm Merhûn es-Saffâr, I, Bağdat 1395/1975; Mansûre 1412/1992; nşr. İbtisâm Merhûn es-Saffâr – Mücâhid Mustafa Behcet, II, Mansûre 1412/1992). 25. Le?â?ifü’?-?urefâ? min ?aba?ati’l-fu?alâ? (nşr. Kasım es-Sâmerrâî, Leiden 1978; Le?â?ifü’l-lu?f adıyla, nşr. Ömer el-Es‘ad, Beyrut 1400/1980). 26. Lübâbü’l-âdâb (nşr. Kahtân Reşîd Sâlih, I-II, Bağdat 1988; nşr. Ahmed Hasan Besec, Beyrut 1417/1997). 27. el-Münte?al (Kenzü’l-küttâb; İskenderiye 1319, 1321). 28. Mir?âtü’l-mürû?ât ve a?mâlü’l-?asenât (Kahire 1898, 1318; nşr. Yûnus Ali Medgarî, Beyrut 1424/2003). 29. Nesîmü’s-se?er (nşr. İbtisâm Merhûn es-Saffâr, el-Mevrid, I/1-2 [Bağdat 1971], s. 127-142; nşr. Seyyide İbtisâm Merhûn es-Saffâr, Bağdat, ts.). 30. ?a?â?i?ü’l-luga (nşr. Hâlid Fehmî, Kahire 1419/1999). 31. Ravzatü’l-fe?â?a (nşr. Muhammed İbrâhim Selîm, Kahire 1994). 32. S_imârü(s_emerü)’l-?ulûb fi’l-muzâf ve’l-mensûb (Kahire 1320, 1326; nşr. Muhammed Ebü’l-Fazl İbrâhim, Kahire 1384/1965; nşr. İbrâhim Sâlih, Dımaşk 1414/1994; Far. trc. Rızâ Enzâbî-Nizad, Meşhed 1376 hş./1997). Ebü’l-Fazl Ubeydullah b. Ahmed el-Mîkâlî’ye ithaf edilen eserin müellif tarafından et-Te?yîlü’l-mergub min S_emeri’l-?ulûb adlı bir zeyli bulunmaktadır. Eseri ayrıca Abdürraûf el-Münâvî ?İmâdü’l-belâga adıyla kısaltmış (Kahire 1926), M. Emîn el-Muhibbî ise Kitâbü mâ yu?avvelü ?aleyhi fi’l-muzâf ve’l-mensûb ismiyle alfabetik sıralamış ve bazı eklemeler yapmıştır (Süleymaniye Ktp., Ayasofya, nr. 4236). Kitabın Te?yîlü’l-mergub adlı yazarı meçhul bir zeyli de mevcuttur (Paris, Bibliothèque Nationale, nr. 6029). 33. eş-Şekvâ ve’l-?itâb (Tanta 1412/1992). 34. eş-Şi?r ve’ş-şu?arâ? ve envâ?u i?tibâsâtihim min elfâ?i’l-?ur?ân ve me?ânîh (nşr. Mücâhid Mustafa Behcet, el-Mevrid, XVII/4 [Bağdat 1988], s. 204-228). 35. Ebü’?-?ayyib el-Mütenebbî ve mâ lehû ve mâ ?aleyh (Kahire 1333/1915). 36. et-Tevfî? li’t-telfî? (nşr. İbrâhim Sâlih, Dımaşk 1403/1983, 1990; nşr. Hilâl Nâcî – Züheyr Zâhid, Bağdat 1405/1985). 37. Tu?fetü’l-vüzerâ? (nşr. Habîb er-Râvî – İbtisâm Merhûn es-Saffâr, Bağdat 1977). 38. el-Yevâ?it fî ba?zi’l-mevâ?it fî med?i’ş-şey?i ve ?emmih (nşr. Muhammed Câsim el-Hadîsî, Bağdat 1410/1990). Ayrıca el-Le?â?if ve’?-?arâ?if adlı eseriyle birlikte neşredilmiştir. 39. Mekârimü’l-a?lâ? (Beyrut 1900). 40. Mâ Cerâ beyne Seyfiddevle ve’l-Mütenebbî (Leipzig 1847). 41. E?âsinü kelâmi’n-nebî ve’?-?a?âbe ve’?-?âbi?în ve mülûki’l-câhiliyye ve mülûki’l-İslâm ve’l-vüzerâ? ve’l-küttâb ve’l-bülega? ve’l-?ukemâ? ve’l-?ulemâ? (Leiden 1844). 42. Dîvân (nşr. Mahmûd Abdullah el-Câdir, Beyrut 1988).

Mahmûd Abdullah el-Câdir’in es_-S_e?âlibî nâ?ıden ve edîben (Bağdat 1396/1976), Abdürrâzık Ebû Zeyd Zâyid’in Na?dü’s_-S_e?âlibî li’l-Mütenebbî (Kahire 1987) ve Hâmid İbrâhim Hatîb’in es_-S_e?âlibî nâ?ıden fî Yetîmeti’d-dehr (Kahire 1988) adıyla müstakil çalışmaları yayımlanmıştır.

HARBİDEN
Efendi BARUTCU

17 Haz 2019

Türkeş’in ikili münasebetleri: İncelik, dikkat ve sevgi Yukarıda da temas ettiğimiz gibi Türkeş Bey’in bir kurmay subay ve tecrübeli bir diplomat tavrıyla dava arkadaşlarına ve başka insanlara kaşı gösterdiği sevgi, saygı hareketin mensuplarının birlik ve dayanışmasında önemli bir rol oynamıştır.

Yusuf Yılmaz ARAÇ

17 Haz 2019

Nurullah KAPLAN

06 Mar 2019

M. Metin KAPLAN

23 Eyl 2018

Ziyaretçi -> Toplam : 50,82 M - Bugün : 24728