« Ana Sayfa »      « İlkelerimiz »

BAŞBUĞ TÜRKEŞ

ELMALILI HAMDİ YAZIR MEÂLİ

İrfan YÜCEL

Alparslan TÜRKEŞ

Alparslan TÜRKEŞ

Seyid Ahmed ARVASÎ

Ayhan TUĞCUGİL

M. Metin KAPLAN

Namık Kemal ZEYBEK

Prof. Dr. İBRAHİM TELLİOĞLU

12 Kas

2012

ZİYAEDDİN FAHRİ FINDIKOĞLU

01 Ocak 1970

(1901-1974) Son devir sosyologlarından, iktisatçı ve fikir adamı.
Erzurum'a bağlı Tortum'un Çamlıya-maç köyünde doğdu. Babası Halil Fahri Bey, annesi Fatma Zehra Hanım'dır. Ço¬cukluk döneminin Doğu Anadolu'nun göç yıllarına rastlaması ve babasının kadılık görevi sebebiyle öğrenimi sırasında sık sık yer değiştirdi. İlk öğrenimini Erzin¬can ve Hakkâri'de yaptı; ortaokulu Malatya ve Kayseri'de okudu; 1918'de İs¬tanbul Gelenbevi Lisesi'ni. 1922'de de Posta Telgraf Mekteb-i Âlîsi'ni bitirdi. Aynı yıl Darülfünun Edebiyat Fakültesi'ne girdi; bir yandan felsefe tahsili yapar¬ken bir yandan da Posta Telefon Telgraf (PTT) idaresinde çalıştı. Mezun olduktan sonra Erzurum. Sivas ve Ankara lisele¬rinde felsefe, sosyoloji ve edebiyat öğ-retmenliği yaptı (1925-1929). 1930'da açılan bir imtihanı kazanarak doktora yapmak üzere Fransa'ya gönderilen Fın-dıkoglu, Strasbourg Üniversitesi'nin fel¬sefe bölümünde ikinci lisans öğrenimini tamamladı; bu arada Ziya Gökalp'le il¬gili doktora çalışmasını ilerletti. 1934'-te Türkiye'ye dönerek İstanbul Üniver¬sitesi Edebiyat Fakültesi'nde felsefe ve ahlâk doçenti olarak göreve başladı. Ay¬nı sene, yaklaşık kırk yıl yayın hayatın¬da kalan İş (daha sonra İş ve Düşünce) dergisini kurdu. Tekrar Strasbourg'a gi¬derek Ziya Gökalp, sa vie et sa sociologie[498] başlıklı doktora tezi¬ni tamamladı ve ardından Edebiyat Fa-kültesi'ndeki görevine döndü (1936). Öğ¬renim yıllarında en çok Mehmed İzzet'in tesirinde kaldı. 1933'te Türkiye'ye gelen Alman profesörleriyle, özellikle Kessler'-le yakınlık kurdu ve iş birliği yaptı. Fran-sa'daki hocalarından bilhassa Halbvvachs, Charles Blondel ve Pranides'in düşün¬celerinden faydalandı.
Edebiyat Fakültesi'nden ayrılıp aynı üniversitenin İktisat Fakültesi'ne geçen Fındıkoğlu 1942'de sosyoloji profesörü, 1958'de ordinaryüs profesör oldu. 1947-1949 yılları arasında İktisat Fakültesi dekanlığı yaptı: ayrıca İktisat ve İçtima¬iyat Enstitüsü ile Gazetecilik Enstitüsü müdürlüklerinde de bulundu. 1972 yılın¬da emekliye ayrılıncaya kadar İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi'nde kürsü başkanlığını sürdürdü. 16 Kasım 1974’te İstanbul'da öldü.
Fındıkoğlu, Hilmi Ziya Ülken'le birlik¬te, Türk sosyolojisinde Ziya Gökalp ve Prens Sabahaddin ile başlatılabilecek zincirin, hocası Mehmed İzzet'ten sonra gelen halkasını oluşturur. Ayrıca hem akademik ve öğretim faaliyetleri, hem de teşkilâtçı çalışmalarıyla Türk folklo¬ru alanındaki araştırmacıların da önde gelen İsimlerindendir. Akademik çalış¬maları yanında öğretmenliğe başladığı yıllardan itibaren gerek Anadolu gerek¬se İstanbul gazete ve dergilerinde ya¬yımladığı yüzlerce ilmî ve popüler yazı. halkla ve öğrencileriyle sürekli ve sami¬mi ilişkileri onun dikkate değer özellik-lerindendir. Bu arada Marksist felsefe¬ye yönelttiği ciddi tenkitler, öz Türkçe¬cilik aleyhinde yazdığı yazılar, köy ensti¬tülerine karşı açtığı mücadele vb. faali¬yetleriyle aktüel meselelerle de yakın¬dan ilgilenmiş, bu meselelerde millî ba¬kış açısının oluşması ve genişlemesine katkıda bulunmuştur.
Sosyolojide metot konusuna büyük önem veren Fındıkoğlu, sosyoloji metot¬larının genel metot teorisine bağlı oldu¬ğunu kabul ettiği için öncelikle "umumi metodoloji "yi görmek gerektiğini dü-şünmüştür. Bütün metot nazariyeleri¬nin "akılcı", diğer bir ifadeyle -ta'lîlci" (dedüktif, tümdengelimci) ve "tecrübeci" (endüktif. tümevarıma) şeklinde ikiye ay¬rıldığını belirten Fındıkoğlu, "eski sosyo-loji'nin de metodu olan ilkinin aksine, tümevarıma metotta müşahhastan mü¬cerrede gidildiği için bunun peşin hü¬kümlerden uzak, dolayısıyla en güveni¬lir metot olduğunu belirtir; ayrıca bilgi üretiminde birinci metodu kullandığı gerekçesiyle Marksist felsefeyi tenkit eder. Bununla birlikte ona göre mücer¬retle müşahhasın kaynaştırılması da il¬mî bir ihtiyaçtır. Tümevarım ilmin vaz¬geçemeyeceği bir metot olmakla birlik¬te bunun tümdengelim metoduyla ta¬mamlanması gerekir. Böylece Fındıkoğ¬lu peşin hükümlerden uzak, müşahede¬ye dayanan çok sebepli bir metodoloji benimsemiştir.
Fındıkoğlu cemiyet ve ferdi bir bütü¬nün parçalan olarak görmüş ve cemiye¬tin ferde veya ferdin cemiyete tercih edilmemesi gerektiğine inanmıştır. Bun¬dan dolayı, tek tek yaşayan fertlerin an-laşarak bir cemiyet teşkil ettiklerini ile¬ri süren Rousseau'ya ait mukavele teori¬sini kabul etmez. Çünkü ferdin bulun¬duğu her yerde içtimaî hayat vardır ve insan sosyal bir varlıktır.
Müessese ve müesseseleşme fikrini sosyal gelişmenin önemli unsurlarından sayan Ziyaeddin Fahri'ye göre aydın ida¬recilere ihtiyaç gösteren müesseseleş¬mede organik gelişme esastır. Fertler ferdiyet düzenine yükselebildikleri ölçü¬de içtimaî müesseselere şekil verebilir¬ler. Müesseseleşmede ve yenilikçi tavır takınmada kaynağı tahrip etmeden ve topluma yabancılaşmadan hareket edil¬melidir. Bu bakımdan "tedvin sosyolojisi'ne ihtiyaç vardır.
Ziyaeddin Fahri'yi sosyolojide tek bir ekole bağlamak isabetli değildir. Kendi¬si Gökalp ekolünün körü körüne bir ta¬kipçisi olmamıştır. GÖkalp'le beraber Le Play ekolünün Türkiye'deki temsilcileri¬nin fikirlerini İncelemiş, yorumlamış ve devrin şartları bakımından önemini or¬taya koymuştur. Emile Durkheim ve Le Play okullarından etkilendiği kadar ho¬cası Mehmed İzzet ve Fransız filozofu FredĞric Rauh'tan da etkilenmekle bir¬likte hiçbir zaman taklit seviyesinde kalmamış, bu düşünürlerin zıt gibi görünen fikirlerini olabildiğince birbirleriyle bağdaştırmaya çalışmış, tenkit etmiş ve on¬ları tamamlamıştır. Bu husus, onun Tür¬kiye'de millî bir sosyoloji akımının ve dü¬şünce geleneğinin kurulmasına yaptığı önemli bir katkıdır. Bu katkıda iki esas birbirini tamamlamaktadır: İş ve dü¬şünce (uygulama ve fikir). Ona göre Prens Sabahaddin ile Gökalp ekolleri bağdaşmayan iki sosyoloji cereyanıdır. Prens Sabahaddin'in benimsediği Batı libera¬lizminin aşırı ferdiyetçi tutumuna kar¬şı Gökalp'in, Özel teşebbüsü Türkiye'¬de canlandıracak bir eğitici ve yol gös¬terici devletçilik fikrini benimsediği Fın¬dıkoğlu tarafından çok İyi tesbit edilebilmiştir.
Fındıkoğlu aile sosyolojisi üzerinde de önemle durmuştur. Ona göre tarihî ge¬lişim içinde aile tipleri klan, zadurga, pe¬derşahî; pederşahîliğin zayıfladığı, fer¬diyetin ortaya çıktığı, ana tarafının da hesaba katıldığı aile şeklinde bir sıra¬yı takip etmektedir. Diğer taraftan Fın¬dıkoğlu Türk aile hukukunun geçirdiği safhaları da kavmî âdetler devresi (yazı¬sız hukuk), İslâm hukuku devresi, 1917 Aile Kanunu ile başlayan devre ve 1926 tarihli Türk Medenî Kanunu ile başlayan devre şeklinde dört döneme ayırır. Fin-dıkoğlu, Carle C. Zimmerman'ın benimsediği gibi çekirdek aileyi "yaratıcı aile" olarak adlandırmaktadır. Aile küçüldük¬çe fertlerin yaratıcılık kabiliyetleri geliş¬mekte, ferdiyeti geliştirici aile muhiti doğmaktadır. Tarihî metot üzerinde de önemle duran Rndıkoğlu, sosyal mües¬sese ve olayların tarih biliminin yardı¬mıyla aydınlığa kavuşabileceğini, sosyal realite fikrinin tarihî metotla desteklen¬mesi gerektiğini belirtmiştir.
Ahlâk problemine de ilgi duyan ve bu konuda eserler veren Findikoğlu iyi ha¬reketi tayin eden, yani belli şartlar al¬tında ancak belli davranışların iyi oldu¬ğunu düşünmeye sevkeden ve bir tabi¬at kanunu gibi ele alınması gereken bir "ahlâkiyat'tan bahseder. Ona göre ah¬lâkî realite, ferdî tefekkür ve tahassüs kabiliyetinden ziyade belli içtimaî alan¬larda ve şartlarda aranmalıdır.
Fındıkoğlu "halkiyat" veya "harsiyat" diye adlandırdığı Türk folklor araştır¬malarına önemli katkılarda bulunmuştur. Nitekim daha Darülfünun öğrencisi iken bu alana duyduğu ilgisini giderek geliştirmiş, 1927'de Ankara'da lise öğ¬retmenliği sırasında, zamanla güçlü ve uzun ömürlü bir folklor kuruluşu halini alacak olan Türk Halk Bilgisi Derneği'ni kurmuştur. 1928'de Halk Bilgisi Mec¬muası ve aynı yıl Halk Bilgisi Toplayı¬cılarına Rehber adlı kitabını yayımlamış. 1946'da aynı derneğin İstanbul şubesi kurucuları arasında yer almıştır. Folklo¬ru, halka ait her şeyin bilgisini veren ge¬niş bir laboratuvar ve araştırma saha¬sı olarak gören Fındıkoglu, 1948-1949 ders yılında İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi'nde, çoğunlukla sadece halk müziğine ve danslarına özgü olarak ka¬bul edilen folklorun doğru bir anlayış¬la iktisat sahasına da yaygınlaştırılması için gayret sarfetmiştir. Rndıkoğlu, İs¬tanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi bün-yesinde İktisat Müze ve Arşivi'nin ku¬rulması ve iktisadî folklor malzemele¬rinin burada toplanmasına öncülük et¬miştir. Bu arşiv ve müzenin ortaya koy¬duğu en önemli eser 1949'da yayımla¬nan Folklor ve Etnografya Kılavuzu'dur.
İktisat sosyolojisine ağırlık verdiği ya¬yınlarında Rndıkoğlu, Batfdaki sosyal tabakalaşmanın ve sınıf gerçeğinin Do-ğu'da ve Türkiye'de farklı bir içtimaî ve-tîreye sahip olduğuna işaret eder. Sos¬yalizm tarihine açıklık getirdiği makale ve kitaplarında Marx öncesi sosyalistle¬ri değerlendirir ve daha ziyade getirdik¬leri "ethik" çözümleri ele aldıktan sonra Manc'ın felsefesi, sosyolojisi ve İktisadî görüşleri üzerinde durur. Marx"ın, diya¬lektiği komünist toplumla sona erdirme¬sini tenkit eder ve bunu sosyal gerçe¬ğin sona erdirilme gayreti olarak görür. Sınıf mücadelesi tezini ve Marksist me¬todolojinin değişmeyi tek faktöre {mad-dî-iktisadî) dayandıran görüşünü eleştirir. Sosyal meseleye iyileştirici hiçbir çö¬züm getirmemeyi prensip olarak kabul eden ve determine sebep-sonuç ilişki¬lerinin işleyeceğini var sayan bu anlayışa karşı sosyal siyasetçi ve bilhassa üçün¬cü sektör olarak tanımladığı kooperatif¬çiliğe ağırlık verir. Hatta yüzlerce kitap, makale ve kitapçığın içinde Kooperas-yon Sosyolojisi adlı hacimli eseri önem¬li bir yer tutar. Kooperatifler, ferdî te¬şebbüs kabiliyetinin ve güdümlü olma¬yan uzviyetçi gelişmenin âdeta geniş bir havuzudur.
Manc'ın, Batı Avrupa tarihini belirli bir noktaya kadar doğru yorumladığına ve sosyal realiteyi ortaya koyduğuna işa¬ret eden Rndıkoğlu, onun bütün reali¬telere dair, farklı zaman ve mekânlara ve bilhassa geleceğe ait genel sonuçlar öne sürmesini bir nevi "historizm" ve¬ya "previzyon" olarak değerlendirir. Ona göre Manc'in sınıfsız, devletsiz ve istis-marsız toplumu "İlmî sosyalizm" adı al¬tında ileri sürmesi ve kendinden önceki sosyalistleri hayalci olarak suçlaması, yaşadığı zamanın sosyal krizindeki şid¬det karşısında teessürlerini İfade etme¬ye çalışan genç bir felsefecinin düşün¬celeri olarak değerlendirilmelidir.
Ziya Gökalp gibi Fındıkoğlu da milliyetçiliği ve millî şuurun uyanmasını milletlerarası barış ve adaletin en önemli şartı olarak görmüş, kültür milliyetçili¬ğinin önemi üzerinde durmuştur. Mil-liyetçilik ve beynelmilelcilik arasındaki ilişkiyi ele alırken Ziya Gökalp gibi Fın¬dıkoğlu da millî şuurdan mahrum mil¬letler arasında gerçek anlamda bir da¬yanışma kurulamayacağını ifade etmek¬tedir. Ona göre millî kültür farklılıkları ile birlikte bir beynelmilellik terbiyesine İhtiyaç vardır.
Türkçe'nin tabii seyri içinde gelişme¬sinden yana olan Fındıkoğlu Türk dili¬ni bozucu zorlamalara ısrarla karşı çıkmıştır.
Fındıkoğlu'nun teşkilâtçılığı ve sosyal ilişkileri onun kişiliğinin önemli bir yö¬nünü teşkil eder. Üniversite duvarları dı¬şına çıkarak sosyal gerçeği yoklama ih¬tiyacı İle tesis ettiği veya ettirdiği kuru¬luşlar arasında 1927 yılında Ankara'da kurduğu Türk Halk Bilgisi Derneği, İs¬tanbul'da Türkiye Harsîve İçtimaî Araş¬tırmalar Derneği (1934}, İstanbul Mual¬limler Cemiyeti (1946), Türk Şarkiyat Der¬neği (1961), Tortum Kalkınma Derneği (1962), Sakarya Sosyal Araştırma Mer¬kezi (1967) sayılabilir. Türkiye Harsî ve İçtimaî Araştırmalar Derneği'nin yayın organı olarak kendisinin kurduğu[500] İş, daha sonraki adıyla İş ve Düşünce, yaklaşık kırk yıl süreyle sosyal bilimlerde çalışan¬lar için âdeta bir laboratuvar olmuştur.
Eserleri.
Kitap, makale, araştırma, teb¬liğ ve broşür şeklinde 3000'in üstünde eseri bulunan Fındıkoğlu yirmiye yakın takma ad kullanmış olup bunlardan Ka-dıoğlu Ahmet, Ahmet Halil en çok kul-landığı isimlerdir. Ölümünden sonra adı¬na çeşitli armağan kitaplar çıkarılmış, dershane ve kütüphanelere adı verilmiş¬tir. Fındıkoğlu'nun kitaplarından bazıla¬rı şunlardır: Erzurum Şairleri[501]; Bayburtlu Zihni[502]; Zora Dağlar Dayanmaz[503]; Ziya Gökalp, sa vie et sa sociologie: Essai sur l'enüuence de la sociologie française en Turquie[504]; Ah¬lâk Tecrübesi[505]; İçtimaiyata Başlangıç[506]; Ko¬operatifçilik[507]; İbn Haldun[508]; Auguste Comte'un Felsefesi[509]; Fransız İhtilâli ve Tanzimat[510]; İçtimaiyat Dersleri, Birinci Cilt: İçtimaiyata Gi¬riş[511]; Sosyalizm, Cilt 1, Kitap 1: Eflâtundan Marx'a Kadar[512]; İçtimaiyat, İkinci Cilt: Me¬todoloji Nazariyeleri[513]; Sosyalizm, Cilt 1, Kitap 2: Kari Marx ve Mandzm[514]; Türkiye'¬de Kooperatifçilik: Tatbiki Sosyoloji Denemesi[515]; İçtimaiyat, Üçüncü Cilt: Hukuk Sosyolojisi[516]; le Piay Mektebi ve Prens Sabahattin[517]; İktisat Sos¬yolojisi Bakımından Sosyalizm[518]; Kooperasyon Sosyolojisi[519]; Doğu Kalkınması ve Er¬zurum Şehirleşmesi ile İlgili Sosyolo¬jik Meseleler[520]; Sosyoloji Doktrin ve Kollan[521]; Kari Manc ve Sistemi.
Fındıkoğlu'nun makalelerinin önemli bir kısmı İktisat Fakültesi Mecmuası, İş ve Düşünce, Sosyoloji Konferansla¬rı, Sosyal Siyaset Konferansları, Büyük Türkiye, Bilgi Mecmuası, Türk Yurdu ve Türk Folklor Araştırmaları'nda yer almaktadır.
Amiran Kurtkan, Fmdıkoğlu'nun 1918-1958 yılları arasında yazdığı eserlerin lis¬tesini kapsayan Fındıkoğlu Bibliyograf-yası'nı yayımlamış[523], Mustafa Erkal "Fındıkoğlu Bibliyografyasına Ek (1958-1971)" başlıklı çalışmasıyla bu ese¬ri tamamlamıştır[524]. Nevin Gün¬gör, Fındıkoğlu'nun bu iki bibliyografya çalışmasında zikredilmeyen 700e yakın kitap, broşür ve makalesinin bir liste¬sini neşretmiştir. Aynı çalışmada, "Fın¬dıkoğlu Hakkında Yazılanlar" başlığıyla sayısı 107'yi bulan bir de yayın listesi yer almaktadır[525]. Sosyoloji Konferansları'nöa da (XIII, 94-102) Fındıkoğ-lu'nun eserlerinin bir listesi bulunmak¬tadır. Ayrıca Türk Folklor Araştırmalan'nın 319. sayısı (XVI, 7553-7580) Fındıkoğlu'na ayrılmış, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi de bir Fındıkoğlu Armağanı neşretmiştir.

NEY_SEN(ce)
Hüdai KUŞ

22 Tem 2024

Yok bizim eskimiz yenimiz, Hâlâ dinç, en yaşlı divanemiz... ______&______ Asil olan eski usül, Sere serpe yeni nesil.

Yusuf Yılmaz ARAÇ

22 Tem 2024

Halim Kaya

08 Tem 2024

Orkun Özeller

03 Haz 2024

Muharrem GÜNAY (SIDDIKOĞLU)

03 Haz 2024

M. Metin KAPLAN

22 Nis 2024

Efendi BARUTCU

01 Nis 2024

Nurullah KAPLAN

04 Mar 2024

Altan Çetin

28 Ara 2023

Ziyaret -> Toplam : 107,36 M - Bugn : 22153

ulkucudunya@ulkucudunya.com