« Ana Sayfa »      « İlkelerimiz »

BAŞBUĞ TÜRKEŞ

ELMALILI HAMDİ YAZIR MEÂLİ

İrfan YÜCEL

Alparslan TÜRKEŞ

Alparslan TÜRKEŞ

Seyid Ahmed ARVASÎ

Ayhan TUĞCUGİL

M. Metin KAPLAN

Namık Kemal ZEYBEK

Prof. Dr. İBRAHİM TELLİOĞLU

06 Kas

2012

MELİKŞAH

01 Ocak 1970

 Ebü'l-Feth Celâlü'ddevle ve'd-dîn Muizzü'd-dünyâ ve'd-dîn Kasîmü emîri'l-mü'minîn Melikşâh b. Alparslan (ö. 485/1092)
Büyük Selçuklu hükümdarı (1072-1092).
9 Cemâziyelevvel 447'de [612] doğdu. Daha küçükyaşta iken ba¬bası Alparslan ona özel ilgi ve ihtimam gösterdi ve Gürcistan seferine çıkarken oğlunu da yanında götürdü. Melikşah, Vezir Nizâmülmülk ile birlikte karargâh¬ta kalıp babasına vekâlet etti (456/1064). Daha sonra bizzat Melikşah'ın da katıldı¬ğı bir muhasara neticesinde Bizans kuv¬vetlerince korunan bir kale ele geçirildi.[613]
Sultan Alparslan, dedesi Selçuk'un me¬zarını ziyaret maksadıyla gittiği Cend şeh¬rinden dönerken uğradığı Râdgân'da 458'de (1066) düzenlediği törende Melik-şah'ı veliaht ilân etti.[614] Alparslan, gâşiyesini omuzuna alıp at üzerindeki Melikşah'ın önünde yürü¬mek suretiyle onu müstakbel sultan ola¬rak tanıdığını gösterdi ve bütün ülke topraklarında veliaht sıfatıyla adına hutbe okunmasını istedi.[615] İslâm dün¬yasında eskiden beri sürdürülen gelene¬ğe uygun biçimde Abbasî Halifesi Kaim-Biemrillâh da veziri Amîdüddevle İbn Cehîr ile hil'atler gönderip Melikşah'ın veli¬ahtlığını tasdik etti.[616] Sultan Al¬parslan, Malazgirt Muharebesinden ön¬ce de şehid olduğu takdirde yerine Melik¬şah'ın geçmesini vasiyet etti.[617] Melikşah'ın veliaht ilân edilmesi hiç şüphesiz onun şahsî meziyetleri yanında annesinin Ka-rahanlı hanedanına mensup bir prenses olması da önemli rol oynamıştır. Veliaht¬lığı süresince Hârizm, Fars, İsfahan ve Rey'de görev yaptığı ve emrinde her an harekete hazır 15.000 süvari bulunduğu bilinmektedir.
Sultan Alparslan, Melikşah'ın da katıl¬dığı Mâverâünnehir seferi sırasında Yû¬suf el-Hârizmî tarafından yaralanınca Ni-zâmülrnülk'e ve kumandanlarına Melik-şah'ı sultan tanıyıp itaat edeceklerine dair yemin ettirdi. [619]Ayrıca Melikşah'a babası Çağrı Bey'İn İdaresindeki toprakları oğlu Ayaz'a, Kirman ve Fars'ı da kardeşi Kavurd Bey'e vermesini vasiyet etti; hanedan mensup¬larının bulunduğu bölgelerde Melikşah'a tâbi olarak hüküm sürmelerini istedi. Al¬parslan'ın ölümü üzerine toplanan dev¬let adamları ve kumandanlar 10 Rebîü¬levvel 465'te [620]Melikşah'ı sultan ilân ettiler.[621] Halife Kâ¬im - Biemrillâh'ın, veziri Amîdüddevle İbn Cehîr ile gönderdiği hil'atlerle Selçuklu tahtına çıkan Melikşâh, hem veliaht hem sultan ilân edilmesinde önemli katkıları olan Nizâmülmülk'ü vezirlik görevinde bı¬raktı. Cülus bahşişi dağıtarak, ayrıca as¬kerlerin maaşlannı arttırarak onların ve devlet adamlarının sevgisini kazandı. Ba¬basının cenazesini Merv'de toprağa ver¬dikten sonra Nîşâbur'a gelip Abbasî Hali¬fesi Kaim - Biemrillâh'a elçi gönderdi ve adına hutbe okunmasını istedi. Bunun üzerine 8 Receb 465'te [622] Bağdat'ta Sultan Melikşâh adına hutbe okundu. Melikşâh bütün vilâyetlere ve komşu hükümdarlara haber gönderip ba¬basının vefat ettiğini ve kendisinin tahta çıktığını bildirdi.
Melikşah'ın genç yaşta Selçuklu tahtı¬na çıkmasını fırsat bilen Karahanlılar ve Gazneliler, Selçuklu hakimiyetindeki top¬raklara saldırmaya başladıkları gibi bazı hanedan mensupları da Selçuklu tahtında hak iddia ederek ayaklandılar. Batı Kara-hanlı Hükümdarı Şemsülmülk Nasr b. İb¬rahim. Tirmiz ve Belh'i ele geçirip kendi adına hutbe okuttu (465/1073). Gazneli-ler de yaklaşık otuz yıl önce Selçukluiar'a kaptırdıkları Horasan'ı geri almak için faaliyete geçtiler. Cemâziyelevvel 465'te [623] Melikşah'ın amcası Emîrü'l-ümerâ Osman'ın idaresindeki Tohâris-tan'm Çiğilkent (Sakalkent) şehrini yağma¬layıp Osman'ı esir aldılar. Öte yandan Me-likşah'ın Kirman meliki olan amcası Ka-vurd Bey de tahta Melikşah'tan daha çok lâyık olduğunu ileri sürerek isyan etti. Sultan Melikşah ile Nizâmülmülk hemen onun üzerine yürüdüler. 4 Şaban 465'te (15 Nisan 1073) Kavurd mağlûp edildi. Melikşah amcasını affetmek İstediyse de Nizâmülmülk ileride başlarına dert aça¬bileceği şeklindeki ikazına uyarak onu öl¬dürttü. Melikşah Kirman ve Uman'ı Ka-vurd'un evlâdına bıraktı. Ayaklanmanın bastırılmasındaki gayret ve başarısından dolayı Nizâmülmülk'e hil'at verdiği gibi eski iktâlarına Tûs şehrini de ekledi. Bü¬tün devlet işlerini ona bıraktı; kendisine bazı lakaplarla birlikte atabeg (el-emîrü'I-vâlid) unvanını da verdi [624] Kavurd isyanının bastırılması Melikşah'ın itibarını arttırdı ve iktidarını pekiştirdi. Sultan Melikşah'ın talebi üze¬rine Halife Kâim-Biemrillâh, 2 Safer466'-da [625] yapılan bir merasimde Melikşah'm hükümüdarliğını tasdik etti¬ğini bildiren bir menşuru ve kendi eliyle bağladığı bir sancağı sultana gönderdi.[626] Ayrıca kendisine "Kasîmü emîri'l-mü'minîn, Yemînü emîri'l-mü'mi-nîn. Muizzüddünyâ ve'd-dîn, Celâlüddev-le ve'd-dîn" gibi lakap ve unvanlar tevcih etti.
Sultan Melikşah daha sonra Mâverâün-nehir seferine çıktı (466/1073); Belh ve Herat'm ardından Tirmiz'e yöneldi. Mu¬harrem 467'de [627] Karahaniı Hü¬kümdarı Şemsülmülk Nasr b. İbrahim'in kardeşinden emanla teslim aldığı Tirmiz'i [628] Emîr Sav Tegin'e bırakıp Şemsülmülk Nasr b. İbrahim ile savaşmak üzere Semerkant'a hareket etti. Selçuklu kuvvet¬leri Semerkant'a yaklaşınca Nasr başşeh¬rini terkedip af diledi. Sultan, Nizâmül-mülk'ün aracılığıyla onu affedip görevinde bıraktı [629] Belh ve Tohâristan'ı kardeşi Tekiş'e vererek Rey'e döndü. Ardından Büyük Selçuklu Devleti'nin merkezini Rey'den İsfahan'a nakletti.
Melikşah, Gazneliler'e karşı Gümüşte-gin Bilge ve Anuştegİn Garcefyi gönderip bölgeden uzaklaştırdı (465/1073). Gazneli Sultanı İbrahim b. Mes'ûd, Melikşah'ın Tirmiz'e yaklaşması üzerine kendi ülkesi¬ne de bir sefer düzenlemesinden korkup sultanın Herat'ın güneyindeki İsfizâr'da konakladığı sırada kendisine Selçuklu emîrleri adına sahte mektuplar göndere¬rek uyguladığı bir savaş taktiğiyle onu bu seferden vazgeçirmeyi başardı. Ardından Melikşah'ın Çiğilkent'in yağmalanması sı¬rasında esir alınmış olan amcası Osman'ı salıverdiği gibi (467/1074) kıymetli hedi¬yeler yollayıp Melikşah'ın kızı Gevher Ha-tun'u da (Mehdü'l-lrâk) oğlu Mesud'a isteyerek iki hanedan arasındaki ilişkileri düzeltti.
Halife Muktedî-Biemrillâh'ın veziri 27 Ramazan 467'de [631] Sultan Melikşah'ın huzuruna çıkıp yeni halife adına ondan biat aldığı gibi Muktedî-Bi-emrillâh'ın Melikşah'ın saltanatını tasdik ettiğine dair bir menşuru da sultana tak¬dim etti.
Atsız b. Uvak el-Hârizmî 468'de (1076) Dımaşk'ı ele geçirdiğinde Sultan Melik¬şah adına hutbe okuttu. Atsız'ın 469'da (1077) gerçekleştirdiği Mısır seferinin ba¬şarısızlıkla sonuçlanması ve onun öldü¬rüldüğüne dair haberler üzerine Melik¬şah, Suriye ve Filistin'de zaptedilecekyer¬leri kardeşi Tutuş'a iktâ etti (470/1077-78). Tutuş, Atsız'ın davetine uyup gittiği Dımaşk önlerinde onu bir bahaneyle boğ-durtup şehre hâkim oldu (471/1079). Böylece Büyük Selçukluiar'a tâbi olarak Suriye ve Filistin Selçukluları Devleti kurulmuş oldu.
Sultan Melikşah'ın emriyle 1083 sonla¬rından beri Diyarbekir bölgesinde faali¬yette bulunan Fahrüddevle b. Cehîr, oğlu Zaîmüddevle'yi (Zaîmü'r-rüesâ) Âmid'i ku¬şatmakla görevlendirdi, kendisi de Mey-yâfârikin üzerine yürüdü. Âmid 3 Safer 478'de.[633] Meyyâfârikin ise 6 Cemâziyelevvel 478'de [634] zaptedildi. Böylece Mervânîler hanedanına son verilerek onların hakimiyetindeki Mardin, Hasankeyf ve Cizre gibi şehir ve kaleler Selçukluların eline geçti. Ukaylî-ler'in idaresindeki Musul da 30 Receb 478'de [635] Selçuklu kuvvet¬leri tarafından zaptedildi, fakat Şerefüd-devle Müslim'in af dilemesiyle şehrin ida¬resi ona bırakıldı. [636]Sultan Melikşah'ı meşgul eden meselelerden biri de kardeşi Tekiş'in isyanlarıdır. Tekiş 473'te (1080-81) isyan edip Tirmiz'e kapanınca sultan isyanı bas¬tırıp onu affetmişti. Fakat Tekiş 477'de (1084-85) tekrar isyan ettiğinde yakala¬nıp gözlerine mil çekilerek hapse atıldı.
Melikşah tahta çıktığında Anadolu'da¬ki fetih harekâtı başta Kutalmışoğulları, Emîr Tutak ve Artuk Bey olmak üzere bir¬çok Türkmen beyi tarafından sürdürül¬mekteydi. Bu dönemde Sakarya ırmağını aşarak İzmit'e kadar ilerleyen Artuk Bey Yeşilırmak ve Kelkit havzası; Mengücük Gazi Şebinkarahisar, Erzincan, Kemah ve Divriği; Saltuk Bey Erzurum ve Çoruh yö¬resi; Dânişmend Gazi de Sivas, Amasya. Tokat ve civarıyla Karadeniz sahillerinde faaliyette bulunuyordu. Sultan Melikşah, Artuk Bey'i İran Irak sınır bölgesindeki Hulvan'a(Luristan) gönderdi, onu Ah¬sa ve Bahreyn'deki Karmatîler'i cezalan¬dırmakla görevlendirdi. Artuk Bey bu gö¬revini başarıyla yerine getirerek Sul¬tan Melikşah adına hutbe okuttu (469/ 1076-77).
Kutalmışoğlu Süleyman Şah, bir süre Birecik ve Urfa yöresinde fetihlerde bu¬lunduktan sonra Melikşah'ın Artuk Bey'i Anadolu'dan geri çağırmasını fırsat bile¬rek Türkmen gruplarının da desteğiyle Anadolu'da bir devlet kurma ümidine kapıldı. Bizans İmparatorluğu'ndaki taht kavgalarından faydalanarak İznik'i fet¬hetti ve Anadolu Selçuklu Devleti'ni kurdu (1075, 1078, 1080); başta İzmit olmak üzere bütün Bitinya bölgesini ele geçirdi (1081). Süleyman Şah ile kardeşi Mansûr arasındaki çekişmelerden rahatsız olan Melikşah, Emîr Porsuk'u Anadolu'ya gön¬derdi. Porsuk'un yardımıyla Mansûr'u bertaraf eden Süleyman Şah, Sultan Me-likşah'tan hükümdarlık menşuru alınca Anadolu'nun yegâne hâkimi oldu. Süley¬man Şah, Antakya'yı fethettikten (477/ 1084-85) sonra Halep'e hâkimiyet mese¬lesinden dolayı Tutuş'la yaptığı savaşta ölünce [637]Sultan Melikşah, Cemâziyelevvel 479'da [638] İsfahan'dan Halep'e hare¬ket ederek şehri ele geçirdi. Bir süre son¬ra da Urfa'yı ve Antakya'yı aldı.
Melikşah 4 Zilhicce 479'da [639] Bağdat'a gitti ve başta halifenin veziri olmak üzere devlet erkânı tarafın¬dan karşılandı. 17 Muharrem 480'de [640] muhteşem bir alayla dârülhi-lâfeye gelen sultan burada halife tarafın-dan kabul edildi. Halife, Melikşah'a çeşitli hediyeler ve hil'atler verdi; ayrıca ona doğunun ve batının hükümdarı olduğunu göstermek üzere iki kılıç kuşattı.[641] Melikşah'ın kızı Mâh-Melek Hatun da Halife Muktedî- Biemrillâh ile bu sırada evlendi. [642]Safer ayı ortalarına [643] kadar Bağdat'¬ta kalan Melikşah buradan İsfahan'a hareket etti.
Süleyman Şah'ın ölümünden sonra onun vekil bıraktığı Ebü'l-Kâsım, Boğazi¬çi sahillerine kadar akınlarını sürdürmüş (479/1086) ve Sultan Melikşah'ın gönder¬diği Porsuk'un desteğiyle Bizans'a karşı başarılar elde etmişti. Ancak Ebü'l-Kâ-sım'ın bağımsız hareket etmesinden ra¬hatsızlık duyan Melikşah, İznik'i alması ve Ebü'l-Kâsım'ı bertaraf etmesi için önce Porsuk'u, Porsuk başarılı olamayınca da Emîr Bozan'ı görevlendirdi. Melikşah'a tâbi olarak İznik'te hüküm sürmek iste¬yen Ebü'l-Kâsım 485 (1092) yılında Emîr Bozan tarafından öldürüldü.
Sultan Melikşah 468'de( 1076) Kafkas¬ya seferine çıktı. Duvin İle Gence "yi Şed¬dadî Emîri III. Fadlûn'dan alıp Sav Tegin'i buraya vali tayin etti. SavTegin, Gürcü-ler'le yaptığı savaşlarda mağlûp olunca Melikşah 471'de (1078-79) Araş üzerin¬den Gürcistan'a girdi ve Somkheth bölge¬sini yağmaladı. Sav Tegin'e yardımcı kuv¬vetler bırakıp geri döndü. Fakat Sav Te-gin'in Gürcüler karşısında yenilmesi üze¬rine Emîr Ahmed'i Arrân'a şevketti. Gür¬cü kralını mağlûp eden Emîr Ahmed Kars, Erzurum, Oltu ve Bizans'a tâbi bazı şehir¬leri ele geçirip bölgeyi Selçuklu toprakla¬rına kattı (473/1080). Ertesi yıl Şavşat. Acara, Karthili, Ardanuç ve Trabzon'a ka¬dar uzanan sahil bölgesi Selçuklu hâki¬miyetine geçti (474/1081). Gürcü Kralı II. Giorgi İsfahan'a giderek Melikşah'a bağlılığını bildirdi. Sultan 478 yılı sonlarında [644] Kafkasya'ya yeni bir sefer daha düzenledi ve bölgeyi Selçuklu-lar'a tâbi kıldı. Mahallî hükümdarlar Me-Hkşah'ı metbû tanıdıklarını bildirdiler. Gence yöresi doğrudan merkeze bağlan¬dı. Melikşah, Azerbaycan genel valisi Kut-büddin İsmail b. Alpsungur Yâkütî'yi Ar-rân ve Kafkasya'nın idaresiyle görevlen-dirdi (483/1090).
Batı Karahanlı Hükümdarı Ahmed b. Hızır Han'ın halka zulmettiği yönündeki şikâyetler üzerine, esasen Karahanlılar'ın Selçuklu topraklarına yaptığı saldırılar¬dan dolayı onlara kızgın olan Sultan Melik¬şah Mâverâünnehir seferine çıktı (480/ 1087). Önce Buhara'yı, ardından Semer-kant'i ele geçirdi. [645]Böylece Batı Karahanlılar BüyükSelçuklular'a tâbi oldu. Balasagun ve İsfîcâb'ı da hâkimiyeti altına alan sul¬tan Özkent'e kadar ilerledi. Kâşgar Hanı Buğra Kara Hakan Hasan (Hârûn) b. Sü¬leyman'ın huzura çıkıp itaat arzetmesiyle Doğu Karahanlılar da Selçuklular'a bağ¬landı Semerkanfta Çiğil-ler'İn sebep olduğu karışıklıklar üzerine Sultan Melikşah bu yılın sonlarında Mâve¬râünnehir seferine çıkarak ikinci defa Se-merkant'ı zaptetti. 20 Ramazan 484'te [646] ikinci defa Bağdat'a gitti. Sultan Camii'nin inşasına başlandı ve Tuğ¬rul Bey Çarşısı tamir edildi. Safer 485'te [647] İsfahan'a döneceği sıra¬da Melikşah kumandanlarını toplayıp yeni bir harekât planı hazırlattı. Tutuş, Aksungur ve Bozan'ı Fâtımîler'in hakimi¬yetindeki Suriye ve Mısır'ın. Sa'düddevle Gevherâyin ile Emîr Çubuk'u Hicaz'ın kontrolüne ve Yemen ile Aden'in zaptına memur etti.[648] Mek¬ke ve Medine'de hutbe zaman zaman Abbasî halifesi ve Sultan Melikşah adına, za¬man zaman da Fâtımîler adına okunuyor¬du. 468'de (1076) Mekke'de Abbasîler ve Sultan Melikşah, 469'da (1077) Medine'¬de Fâtımîier adına hutbe okunmaktaydı.[649] Fâtımîler'in 482-483 (1089-1090) yıllarında Suriye'de kazandığı başarılar Melikşah'ın Hicaz'la yakından ilgilenmesini gerektirdi. Gevhe-râyin'in emriyle Türşek, Çubuk ve Yarın-kuş Mekke ve Medine'de Selçuklu hâki¬miyetini teyit ederek Halife Muktedî-Bi-ernrillâh ve Melikşah adına hutbe okut¬tular. Yarınkuş kumandasındaki Selçuklu ordusu 485'te (1092] Yemen ve Aden'de Selçuklu hâkimiyetini tesis etti. [650]Sultan Melikşah devrinin en önemli olaylarından biri de Hasan Sabbâh'ın Ala-mut'u işgal ederek orada bir Nizârî - İsmâ-ilî devleti kurmasıdır (483/1090). Melik¬şah, kendisinden sonra da Büyük Selçuklu Devletİ'ni uzun süre meşgul eden Bâtınîler'le mücadeleyi bir devlet politikası ha¬line getirdi. Rûdbâr ve Alamut bölgesi emîri Yoruntaş'ı Hasan Sabbâh ve adam¬larını şiddetle tenkil etmek için görevlen¬dirdi. Alamut Kalesi ele geçirilmek üzere ikenYoruntaş'ınâni ölümüyle(484/1091) muhasaradan sonuç alınamadı. Sultan daha sonra bu görevi Arslantaş ve Koltaş'a verdi. Arslantaş Alam uf u kuşattı, ancak Kazvin dâîsi Ebû Ali Erdistânî'nin yardıma gelmesiyle çekilmek zorunda kaldı. [651]Ardından Melikşah Bâtınîler'le mücadele etmek üzere Kızılsarığ'ı görevlendirdi. Fakat Me¬likşah'ın ölüm haberi yüzünden bu sefer¬den de bir sonuç alınamadı. Bazı eserler¬de Sultan Melikşah ile Hasan Sabbâh ara¬sındaki mektup teatisinden bahsedilmek-tedir. Buna göre Melikşah, Hasan Sab-bâh"ı yeni bir din icat etmek ve bazı ca¬hilleri kandırmakla suçluyor ve eğer ha¬tasında ısrar ederse kalelerini yerle bir edeceğini ifade ediyordu. Hasan Sabbâh ise verdiği cevapta müslüman olduğunu, Abbâsîler'in hilâfeti gasbettiğini, hilâfe¬tin gerçek sahibinin Fâtımîler olduğunu söylüyor, sultanı Nizâmülmülk'ün entrika¬larına karşı uyarıyor ve Selçuklu Devleti'-ni tehdit ediyordu. Propaganda amacıyla sonraki dönemlerde uydurulduğu söyle¬nen bu mektuplarla [652] Nizâmülmülk'ün Melikşah'a sunduğu arîza ve sultanın ona cevabı Nasrullah Felsefî tarafından "Çe-hâr Nâme-i Târihî" adıyla yayımlanmış [653] ve "Erbaa resâ'il târîhiyye" is¬miyle Arapça'ya çevrilmiştir.
Melikşah'la birlikte İsfahan'dan Bağ¬dat'a giderken Nizâmülmülk bir bâtınî fıdâîsi tarafından öldürüldü.[655] Son zamanlarında ra¬kip ve düşmanlarının, ayrıca Terken Ha-tun'un kışkırtmaları yüzünden Nizâmül¬mülk ile Melikşah'ın arası açılmış oldu¬ğundan vezirin katlinden sultanı sorumlu tutanlar olmuş, ancak Melikşah yaralı durumdaki vezirin yanına gidip olayla hiç¬bir ilgisinin bulunmadığına dair yemin etmiştir. Bu olayın ardından sultan yolu¬na devam ederek Bağdat'a gitti. Rivaye¬te göre Melikşah, Halife Muktedî-Biem-riiiâh'tan Müstazhir-Bülâh'ı veliahtlıktan azlettirip yerine kızı Mâh-Melek'ten olan torunu Ebü'l-Fazi Ca'fer'i veliaht İlân et¬mesini istiyor, fakat Muktedî-Biemrillâh buna yanaşmıyordu. 24 Ramazan 485'te [656] üçüncü defa Bağdat'a gi¬den sultan halifeye haber gönderip Bağ¬dat'ı hemen terketmesini istedi. Devlet adamları araya girerek on günlük mühlet aldılar. Ancak halifeye tanınan süre henüz dolmadan yediği bir av etinden dolayı hastalanan ve ateşli hummaya yakala¬nan Sultan Melikşah 16 Şevval 485'te [657] Bağdat'ta vefat etti.[658] Kay¬naklarda Melikşah'ın av etinden zehirlen¬diği belirtildiği gibi onun Halife Muktedî-Bİemrillâh, Terken Hatun veya Nizâmül-mülk'ün adamları (Nizâmiyye) tarafından Öldürüldüğü de rivayet edilir.
Terken Hatun, veliaht şehzade Berkya-ruk'un sultan olmasını engelleyip küçük yaştaki oğlu Mahmud'u tahta çıkarmak amacıyla Melikşah'ın ölümünü gizledi. Bu yüzden cenaze namazı dahi kılınmayıp gizlice Şûnîziyye'de toprağa verildi. Daha sonra İsfahan'a götürülerek sultanın Şa¬fiî ve Hanefîler için yaptırdığı medresenin naziresinde defnedildi. Sultan Melikşah'ın Ahmed, Berkyaruk, Dâvud, Muhammed Tapar, Sencer, Mahmud, Tuğrul ve Emîr Humar adlı sekiz oğlu ile Gazneli veliahdı Mes'ûd b. İbrahim'le evlenen Gevher. Ha¬life Muktedî-Biemriliâh ile evlenen Mâh-Melekve Halife Müstazhir-BİIlâh ile ev¬lenen Seyyide adlı üç kızı, ayrıca isimleri tesbit edilemeyen iki çocuğu daha olmuş¬tur. Melikşah öldüğünde oğullarından Berkyaruk, Muhammed Tapar, Sencer ve Mahmud hayattaydı.
Sultan Melikşah maharetle ata biner ve her çeşit silâhı büyük bir ustalıkla kul¬lanırdı; çevgân oynamada da mahir olup ava çok düşkündü. Zevk için avlanmış ol¬maktan dolayı büyük bir üzüntüye kapıl¬dığı ve avladığı hayvanların sayısını tesbit ettirip kefaret olarak 10.000 dinar sada¬ka dağıttığı rivayet edilir. Avladığı hayvanların boynuz ve tırnaklarından Bağdat-Mekkeyolu üzerinde ve Mâverâünnehir'-de yaptırdığı iki işaret kulesi (minâretü'l-kurûn) meşhurdur. Kâşgar'dan Boğaziçi'¬ne ve Ege adalarına. Aral gölü ve Kafkas¬ya'dan Yemen ve Aden'e kadar uzanan çok geniş bir alanda hâkimiyet kurarak adına hutbe okutmuştur. Onun dönemin¬de ülkenin her yöresinde huzur ve güven sağlanmıştır. Hıristiyan halka da iyi dav¬ranırdı. Ermeni patriğinin isteği üzerine kiliseleri, manastırları ve din adamlarını vergiden muaf tutmuştur [661] "Sultânü'l-âlem, es-sultânü'l-muazzam, es-sultâ-nü'l-âdil" gibi unvanlarla anılan Meiikşah tedbirli, ileri görüşlü ve istişareye önem veren bir hükümdardı.[662] Selçuklu devlet teşkilâtı onun zama¬nında Nizâmülmülk'ün de gayretiyle mü¬kemmel bir şekil aldı. Bilimsel ve kültürel faaliyetler onun döneminde zirveye ulaştı. Bağdat'ta Câmiu's-Sultan adıyla bilinen bir cami, İsfahan'da bir rasathane, çeşitli yerlerde köprü, ribât. imaret, bîmâristan, hisar ve kaleler; İsfahan, Basra, Nîşâbur, Herat, Merv, Belh, Musul ve Taberistan'-da zengin kütüphanelere sahip Nizamiye medreselerini yaptırdı. Merv'in etrafını surlarla çevirtti. Celâlî takvimi adı verilen güneş takvimini o hazırlattı. el-Mesâ'i-lü '1-Melikşâhiyye fi'l-kavâcidi'ş-şer(iy-ye adlı fetva mecmuası da muhtemelen Sultan Melikşah adına yazılmıştır.
Abdülkerîm b. Hevâzin el-Kuşeyrî, Ebû İshakeş-Şîrâzî, İmâmü'l-Haremeyn el-Cü-veynî ve Gazzâlî gibi âlim ve sûfîlerle Mu¬hammed b. Selâme er-Rehâvî, Kâşgarlı Mahmud, Abdülkâhir el-Cürcânî, Garsün-ni'me, Ebü'l-Feth Mahmud, İbnü'1-Mü-ferric es-Sermânî, Meymûn el-Vâsıtî, Ömer Hayyâm, Muizzî, Tuğrâî, Lâmiî, Ebü'l-Meâlî en-Nehhâs, İbnü'l-Hebbâriy-ye. Ebû Tâhir-i Hâtûnî, Zafer el-Hemedâ-nî, Şehfûr b. Tâhir el-İsferâyînî gibi şair, âlim ve mühendisler onun himayesine mazhar olmuştur.[664] Sul¬tan hac yollarını emniyete aldığı gibi ha¬cıların yollarda su sıkıntısıyla karşılaşma¬maları için kuyular açtırıp sarnıçlar yap¬tırmıştır. Ticaret mallarından alınan meks gibi bazı vergileri kaldırdığı için ticaret erbabının ve halkın sevgisini kazanmıştır.

Ziyaret -> Toplam : 107,12 M - Bugn : 34294

ulkucudunya@ulkucudunya.com