« Ana Sayfa »      « İlkelerimiz »

BAŞBUĞ TÜRKEŞ

ELMALILI HAMDİ YAZIR MEÂLİ

İrfan YÜCEL

Alparslan TÜRKEŞ

Alparslan TÜRKEŞ

Seyid Ahmed ARVASÎ

Ayhan TUĞCUGİL

M. Metin KAPLAN

Namık Kemal ZEYBEK

Prof. Dr. İBRAHİM TELLİOĞLU

02 Eki

2012

EYÜP SABRİ PAŞA

01 Ocak 1970

(ö. 1308/1890) Osmanlı bahriye paşası, eğitimci, tarihçi ve yazar.
Rumeli'de Yenişehir'e bağlı Ermiye kö¬yünde doğdu. Babası Seyyid Şerîfülislâm b. Hâc Ahmed'dir. Hayatının ilk yıllan hakkında bilgi yoktur. Bahriyeye intisap ederek tersaneden yetiştiği, çeşitli ka¬demelerde görev yaptıktan sonra kay¬makam, miralay ve 1302'de (1885) mir-liva rütbesine yükseldiği, Mekteb-i Rüş-diyye-i Bahrî'de müdürlük ve Mekteb-i Fünûn-ı Bahriyye'de hocalık görevinde bulunduğu bilinmektedir. Bir ara Muhâ-sebât-ı Bahriyye reisliğiyle Istahât-ı Bah-riyye Komisyonu ikinci reisliği yapan ve uzunca bir süre de Hicaz'da memuriyet¬te bulunan Eyüp Sabri Paşa bu görevi sırasında bölgenin tarihiyle de ilgilen¬miştir. Hicaz'da yaptığı araştırmalar ve topladığı bilgiler daha sonra yazdığı eser¬lerin temelini oluşturmuştur. Samimi bir müslüman olan Eyüp Sabri Paşa gıyabî olarak İdrîs-i Muhtefî'ye (ö. 1024/ 1615) intisap etmişti. Nitekim İstanbul'da 15 Safer 1308'de[32] vefat etti¬ğinde şeyhinin Kasımpaşa Mezarlığfnda bulunan kabrinin ayak ucuna defnedilmiştir.
Eserleri:
Eyüp Sabri Paşa yoğun asker¬lik ve memuriyet hayatına rağmen çok sayıda eser kaleme almıştır.
1- Mir'âtül-Haremeyn. 1289'da (1872) başlayıp on beş yılda tamamladığı bu hacimli eser zamanının en geniş ve ilk Türkçe Hare¬meyn tarihidir. Üç cilt halinde basılan eserin ilk cildi Mekke'ye[33], II. cildi Medine'ye[34], III. cildi de Arap yarımadasına[35] ayrılmıştır. Eserin ihtiva et¬tiği konular başlangıçtan itibaren Arap yarımadasındaki yerleşim merkezlerinin, özellikle Mekke ve Medine'nin kurulu¬şu, gelişmesi, bölgede yaşayan çeşitli kabileler, burada ortaya çıkan eski din¬ler ve peygamberler, İslâmiyet'in doğu¬şu ve yayılması. Mekke ve Medine'de Ka¬be, Mescid-i Nebevî ve diğer yapıların inşası, gördükleri çeşitli tamirlerle tarih içerisindeki yerleri ve önemleri, burala¬rın ziyaretine dair usul ve âdâb, Hare¬meyn'in sosyal ve iktisadî durumu, örf ve âdetler, Osmanlı sultanlarının Hare¬meyn'e olan bağlılık ve hizmetleridir. Ce-zîretü'I-Arab aynı zamanda Arap yarı¬madası tarih ve coğrafyası hakkında ge¬niş değerlendirmeler ihtiva etmektedir. eser Arapça olarak da neşredilmiştir (1306). Eyüp Sabri Paşa Mir'âtü'î-Hare¬meyn'i yazarken çeşitli eserlerden fay¬dalanmıştır. Bunlar arasında eski kay¬naklar yer aldığı gibi kendi zamanına ait incelemeler de bulunmaktadır. Eserin baş tarafında verilen listeden anlaşıldı¬ğına göre müellif aralarında Rûhu'l- be¬yân, et-Tefsîrü'l-kebîr, el-Keşşâî ile Ebüssuûd. Hâzin. Nesefî ve İbn Kesîr'in tefsirleri: Şahîh-İ Müslim, Kastallânî"-nin Buhârî şerhi vb. hadis kitapları; Fe-tâvâ Kâdîhân, Tahtâvi'nin haşiyesi, İbn Vehbân'ın manzumesi (Kaydü'ş-şerâ3id) gibi fetva ve fıkıh kitapları; İbn Hişâm'ın es-Sîre'si, Ezraki ve Fakihî'nin Mekke tarihleri, Hulöşatü'1-vei, Ve’d'ü 7-ve¬fa, Târîhu'l-hamîs, el-Ünsü'1-celîl, Sü-bülü'1-hüdö ve'r-reşâd, Şifö'ü'1-ğa-râm, Tuhfetü'l-kiram, el-Ma'âril, Nuh-betü't-dehr îî acâ'ibi'l-ber ve'1-bahr, el- 'İkdü's-semîn, Bedâ:'i':ıı'z-zühûr, Ravzatüş - şafâ, Fütûhu'l - Haremeyn, Fezleke (Katib Çelebi) gibi tarih kitapla¬rının da bulunduğu altmış civarında eser¬den istifade etmiştir. Ayrıca müellifin daha başka birçok kitaptan faydalandı¬ğı eserin muhtevasından anlaşılmakta¬dır. Sade bir Türkçe ile kaleme alınan eserde metin aralarında başta Türkçe olmak üzere Farsça ve Arapça şiirlere, zaman zaman hikâye ve rivayetlere de yer verilmektedir. Ayrıca "hikmet, istir-dâd. tenbih, lahika, fâide, ihtar, zeyl, hâ-tıra, mütalaa, suret, lâzıme. ilâve, tekmi¬le, mülâhaza" gibi başlıklar altında ta¬mamlayıcı ve aydınlatıcı bilgiler verilmiş¬tir. Aralarında Ahmed Midhat Efendi, Muallim Naci, Ahmed Cevdet Paşa, Meh-med Münif Paşa'nın da bulunduğu bir¬çok tanınmış kişi Mir'âtü'l-Haremeyn'e takriz yazmış ve tarih düşürmüştür. Bun¬ların önemli bir kısmı cilt başlannda yer almaktadır. Nitekim Cevdet Paşa takriz mahiyetindeki mektubunda eserin her¬kes tarafından okunacak bir telif oldu-ğunu, Arap tarihi ve coğrafyası alanın¬da kaynaklık edebilecek vasıfta bulun¬duğunu belirtmektedir[36].
2- Mahmûdü's-siyer[37]. Müellifin ifadesine göre halkın ihtiyacı dikkate alınarak yazılmış dili ağır olma¬yan, rivayetleri sağlam Türkçe bir siyer kitabıdır. Eserde aynı zamanda Hulefâ-yi Râşidîn, on iki imam ve aşere-i mübeş-şerenin hayatlarına dair bilgiler de var¬dır.
3- Azîzü'1-âsâr Şerh-i Kasîde-i Bânet Süad[38]. Sahabeden Kâ'b b. Züheyr'in Bânet Sü'âd adıyla da bili¬nen Kaşîdetü'l-bürde'smin tercüme¬sidir.
4- Tekmiletü'J-menâsik[39]. Hac farizasına dair fıkhî bilgiler ihtiva etmektedir.
5- Târih-i Vehhâbiy-yân[40]. Vehhâbîliğin doğuşu, gelişmesi ve etkilerini inceleyen bu eser konuyla ilgili şifahî kaynakların da de¬ğerlendirilmiş olması bakımından önem¬lidir. Kitap yayımlandığı yıl ayrıca Tercü-mân-ı Hakikat gazetesinde tefrika edil¬miştir. Eser Süleyman Çelik tarafından sadeleştirilerek tıpkıbasımı ile birlikte yeniden neşredilmiştir.[41]
6- Riyâzü'l-mûkmîn[42]. Gaz-zâlî'den derlediği bir ahlâk ve nasihat kitabıdır.
7- Tercemetü'ş - Şemail[43]. Tirmizrnin Semâ iîü'n-nebi adlı eserinin tercümesidir. II. Abdülha-mid'in tahta çıkışının beşinci yıl dönü¬mü münasebetiyle basılmıştır.
8- Vak'a-i Ashâb-ı Fîl[44]. Kur'an'da Fil sûresinde geçen fil vak'asıyla ilgili bir ri¬saledir.
9- Esbâbü'l-inâye fi tercemeti Bidayetin-rühâye[45]. Gaz-zâlî'nin Bidayetü'n-nihâye adlı eseri¬nin tercümesidir.
Eyüp Sabri Paşa'nın basılmamış eser¬leri arasında, Süleymaniye Kütüphane-si'nde bulunan Kanunî'nin Savaşlarının Manzum Tarihçesi ile[46] Şehname Tercümesi[47] sayılabilir.

Halim Kaya

10 Haz 2024

Türkiye Cumhuriyetinde doğmuş ve büyümüş, eğitim ve öğretimini Türkiye Cumhuriyetine ait okullarda2002 yılına kadar tamamlamış olup

Yusuf Yılmaz ARAÇ

10 Haz 2024

Orkun Özeller

03 Haz 2024

Muharrem GÜNAY (SIDDIKOĞLU)

03 Haz 2024

M. Metin KAPLAN

22 Nis 2024

Efendi BARUTCU

01 Nis 2024

Nurullah KAPLAN

04 Mar 2024

Altan Çetin

28 Ara 2023

Hüdai KUŞ

19 Eki 2023

Ziyaret -> Toplam : 105,62 M - Bugn : 14217

ulkucudunya@ulkucudunya.com