« Ana Sayfa »      « İlkelerimiz »

BAŞBUĞ TÜRKEŞ

ELMALILI HAMDİ YAZIR MEÂLİ

İrfan YÜCEL

Alparslan TÜRKEŞ

Alparslan TÜRKEŞ

Seyid Ahmed ARVASÎ

Ayhan TUĞCUGİL

M. Metin KAPLAN

Namık Kemal ZEYBEK

Prof. Dr. İBRAHİM TELLİOĞLU

ÖNCEKİ HABER

Boğdan’ın Fethi

26.07.1476, 26 Tem 2021

SONRAKİ HABER

Yirmisekiz Mehmed Çelebi

, 19 Tem 2021

19 Tem

2021

Ebû Ma‘bed İbn Kesîr

Tayyar Altıkulaç 01 Ocak 1970

45 (665) veya 48 (668) yılında Mekke’de doğdu. Dârî nisbesini Abdüddâroğulları’na mensubiyeti sebebiyle aldığını ileri sürenler olmuşsa da Ebû Ca‘fer İbnü’l-Bâziş’e göre Kisrâ tarafından Yemen’in San‘a şehrine gönderilen İsfahanlı Farslar’dandır; hayatının ilk dönemlerinde aktarlık yaptığı ve Bahreyn’in güzel kokularıyla tanınan Dârîn Limanı’na nisbetle Hicaz bölgesinde aktarlara Dârî dendiği için bu nisbe ile anılmıştır. Zehebî ve İbnü’l-Cezerî de bu görüşü tercih etmektedir. Ayrıca Amr b. Alkame el-Kinânî’nin mevlâsı olduğundan Kinânî ve Mekkî nisbeleriyle de zikredilmiştir. Künyesi Ebû Bekir, Ebû Abbâd ve Ebû Muhammed olarak kaydedilmişse de doğrusu Ebû Ma‘bed’dir. Sahâbî neslinden Abdullah b. Zübeyr, Ebû Eyyûb el-Ensârî, Enes b. Mâlik’le görüşen ve bir müddet Irak’ta ikamet edip Mekke’ye dönen İbn Kesîr (Zehebî, Ma?rifetü’l-?urrâ?, II, 200; İbnü’l-Kasıh, s. 9; Kastallânî, I, 95), Kur’an derslerini Mücâhid b. Cebr’den ve Abdullah b. Abbas’ın mevlâsı Dirbâs’tan aldı. Abdullah b. Sâib’den de okuduğu ileri sürülmüştür, ancak Zehebî bunun doğru olmadığını ve Kur’an’dan bir bölüm okumuş olabileceğini söyler (Ma?rifetü’l-?urrâ?, I, 133). İbn Kesîr Mücâhid b. Cebr, Dirbâs, İkrime el-Berberî, Ebü’l-Minhâl Abdurrahman b. Mut‘im, Muhammed b. Kays b. Mahreme’den hadis rivayet etti. Ma‘rûf b. Müşkân, Şibl b. Abbâd, İsmâil b. Abdullah el-Kıst, Halîl b. Ahmed Kur’an ve kıraat talebeleri arasında yer alırken Ebû Amr b. Alâ ondan bir hatim indirmiş; İbn Cüreyc, Eyyûb es-Sahtiyânî, Hammâd b. Seleme, Cerîr b. Hâzim, Abdullah b. Ebû Necîh gibi âlimler kendisinden hadis rivayet etmiştir. Hammâd b. Zeyd’in de ondan bazı kıraat vecihleri naklettiği belirtilmektedir.

İbn Kesîr 120 (738) yılında Mekke’de vefat etti. Bu tarihin Abdullah b. Kesîr b. Abdülmuttalib es-Sehmî’nin ölüm tarihiyle karıştırıldığı ve onun 122’de (740) öldüğü ileri sürülmüşse de Zehebî gerek Târî?u’l-İslâm’da gerekse el-?İber’de biyografisini 120 yılı vefeyâtı arasında kaydetmiş, İbnü’l-Cezerî de bu tarihin kesin olarak 120 olduğunu zikretmiştir (en-Neşr, I, 120).

Cerîr b. Hâzim, İbn Kesîr’in düzgün bir tilâveti olduğunu, Süfyân b. Uyeyne, Mekke’de Humeyd b. Kays ve İbn Kesîr’den daha güzel Kur’an okuyan bir kimse bulunmadığını söylemiştir. Ebû Ubeyd Kasım b. Sellâm da Mekke’de İbn Kesîr, Humeyd b. Kays ve İbn Muhaysın’ın kıraat konusundaki önemine işaret ettikten sonra İbn Kesîr’in önde olduğunu belirterek Mekkeliler’in kıraatinin onda birleştiğini ifade etmiştir (Ebû Şâme, s. 164). İbn Mücâhid, İbn Kesîr’i Kitâbü’s-Seb?a’sındaki yedili sistemine alırken kendi dönemine kadar Mekkeliler arasında onun kıraati üzerinde icmâ hâsıl olduğuna dair tesbitini (Kitâbü’s-Seb?a, s. 65-66) göz önünde bulundurmuş olmalıdır. Enderâbî’ye göre de İbn Kesîr hem Mekke’nin kariidir, hem Mescid-i Harâm’ın mukrîidir; Mekkeliler onun kıraatinde birleşmiş, Enderâbî’ye kadar bu tercihlerini korumuşlardır (?ırâ?âtü’l-?urrâ?i’l-ma?rûfîn, s. 65). Zehebî’nin belirttiğine göre İbn Kesîr aynı zamanda bir vâizdi; talebelerine ders okutacağı zaman onlara önce vaaz ediyor, Kur’an tilâvetine mânen hazır halde başlamaları için bu yolu seçtiğini söylüyordu (Ma?rifetü’l-?urrâ?, I, 201).

Safedî, İbn Kesîr’in kıraatinin kendi tercihleriyle meydana geldiği veya aynen Mücâhid b. Cebr’in ya da Abdullah b. Abbas’ın yahut Übey b. Kâ‘b’ın okuyuşlarıyla sınırlı olduğu şeklinde âlimlerin farklı görüşleri bulunduğunu söylüyorsa da onun kıraatinin Mücâhid’in okuyuşlarıyla sınırlı olmadığı kesindir. Zira pek çok yerde Mücâhid’in okuyuşunu tercih etmemiştir. Meselâ Bakara sûresinin 20. âyetinde Mücâhid ???????? okurken (İbn Hâleveyh, s. 11) İbn Kesîr bu kelimeyi diğer kurrâ gibi ????????, aynı sûrenin 85. âyetinde Mücâhid ????????????? okurken (a.g.e., s. 15) İbn Kesîr ???????????? (İbn Mücâhid, s. 163) diye okumaktadır. Aynı şekilde yine bu sûrenin 184. âyetinde Mücâhid ?????????????? okumakta (İbn Hâleveyh, s. 19), İbn Kesîr diğer kurrâ gibi ???????????? diye kıraat etmektedir. Buna göre onun kıraatinin Abdullah b. Abbas veya Übey b. Kâ‘b’ın kıraatiyle sınırlı olduğunu düşünmenin bir dayanağı yoktur. Ancak Enderâbî’nin değerlendirmesine göre İbn Kesîr’in kıraatinde esas olan, kendi re’yi ile ve kıyas yoluyla tesbitler yapmadan rivayet ve isnaddır (?ırâ?âtü’l-?urrâ?i’l-ma?rûfîn, s. 65). Bu esas göz önünde bulundurulmak şartıyla hocalarından aldığı farklı okuyuşlar arasında tercihler yaparak kıraatini oluşturduğunu söylemek mümkündür.

İbn Ebû Dâvûd’un tesbitleri doğru ise İbn Kesîr’in kıraatinde Mekke mushafı ile uyuşmayan noktalar da vardır. Nisâ sûresinin 171. âyetinde yer alan ???????? kelimesi adı geçen mushafta ????????? şeklinde yazılmış olduğu halde İbn Kesîr diğer kurrâ gibi bu kelimeyi ???????? okumuş, Muhammed sûresinin 18. âyetindeki ???? ???????????? ibaresi de yine Mekke mushafında ???? ?????????? şeklinde yazılı olmasına rağmen Basra ve Medine mushaflarına uyarak ???? ???????????? diye okumayı tercih etmiştir (İbn Ebû Dâvûd, s. 47-49).

Kaynaklar, İbn Kesîr kıraatinin tesbitinde genellikle Bezzî ve Kunbül’ün rivayetlerini esas almışlarsa da bu rivayetlerin temellerini oluşturmaları açısından Şibl b. Abbâd ve Ma‘rûf b. Müşkân ile İsmâil b. Abdullah el-Kıst’ın onun talebeleri arasında farklı yerleri olduğu anlaşılmaktadır. İbn Kesîr kıraatinin bazı özellikleri şöylece sıralanabilir: 1. Kur’ân-ı Kerîm’de geçen ???? ve ?????? kelimelerini Kunbül’ün rivayetinde ???? ve ?????? diye okur. 2. ??? ?? gibi cemi zamirlerin “mîm”lerine zamme verir ve önlerine uzatan vav takdir eder (sıla yapar): ???? ??? gibi. 3. Sâkin bir harften sonra gelen müfred müzekker gaib zamirlerini harekeleri doğrultusunda uzatarak (önlerine med harfi takdir ederek) okur: ????? ???? gibi. 4. Kur’an’da geçtikleri her yerde ???? kelimesini ????, ????? kelimesini ????? (“dâl”i sükûnla) ????’yı ???? (“râ”yı sükûnla), ???????’ı ??????? (“tâ”yı sükûnla), ??????? ???????? ???????? ????? kelimelerindeki “kâf”ı sükûnla ???????? ?????? ??????? ??????? şeklinde okur. 5. ???????? kelimesindeki hemzeyi hazfeder: ????????.

Zehebî’ye göre az hadis rivayet etmiş olan İbn Kesîr’i İbn Sa‘d, Ali b. Medînî ve Nesâî sika bir râvi olarak değerlendirmiş olup Kütüb-i Sitte’de ve diğer bazı kaynaklarda yer alan “selem” hadisinin (tahrîci için bk. Zehebî, Ma?rifetü’l-?urrâ?, I, 202) onun tarafından mı rivayet edildiği, yoksa bu hadisin senedindeki Abdullah b. Kesîr’in Sehmî nisbesiyle anılan ve dedesinin ismi Muttalib olan râviye mi ait olduğu hususu ihtilâflıdır. Zehebî, bu ihtilâfa da işaret ederek İbn Kesîr’in Kütüb-i Sitte’de bundan başka hadisi bulunmadığını söylemiş (a.g.e., II, 202-203), Mîzânü’l-i?tidâl’de ise Abdullah b. Kesîr es-Sehmî’nin biyografisini incelerken mukrî olan İbn Kesîr’in kaynaklarda herhangi bir rivayetinin yer almadığını belirtmiştir (II, 474).

İbnü’n-Nedîm, İbn Şenebûz’ün (ö. 328/939) Kitâbü Mâ ?âlefe İbn Kes_îr Ebâ ?Amr adında bir eseri olduğunu kaydetmiştir. Yedi, sekiz, on kıraatle ilgili hemen bütün eserlerde İbn Kesîr’in kıraatine yer verilmiş, ayrıca bu kıraati inceleyen müstakil kitaplar da yazılmıştır (bunlardan bazılarının yazma nüshaları için bk. el-Fihrisü’ş-şâmil, I, 443; II, 468 [Nâfi‘ ve Ebû Amr b. Alâ’nın kıraatiyle birlikte], 491, 520-522, 633, 671, 672, 682, 691).

HARBİDEN
Efendi BARUTCU

27 Tem 2021

-Değerli okuyucular dün ki yazımızdan devam ediyoruz.- 4) Bölücü başı Abdullah Öcalan’ın idamına ilişkin mahkeme kararının hukuki mevzuata göre TBMM adalet komisyonuna gönderilmesi gerekirken, usulsüz bir şekilde yine Bülent Ecevit’in baskısıyla Başbakanlıkta tutulması.

Hüdai KUŞ

26 Tem 2021

Muharrem GÜNAY (SIDDIKOĞLU)

26 Tem 2021

Nurullah KAPLAN

17 Tem 2021

Halim Kaya

12 Tem 2021

M. Metin KAPLAN

08 Nis 2021

Yusuf Yılmaz ARAÇ

15 Mar 2021

Ziyaret -> Toplam : 74,46 M - Bugün : 3088

ulkucudunya@ulkucudunya.com