« Ana Sayfa »      « Bize Yazın »      « İlkelerimiz »

BAŞBUĞ TÜRKEŞ

ELMALILI HAMDİ YAZIR MEÂLİ

İrfan YÜCEL

Alparslan TÜRKEŞ

Alparslan TÜRKEŞ

Seyid Ahmed ARVASÎ

Ayhan TUĞCUGİL

M. Metin KAPLAN

Namık Kemal ZEYBEK

Prof. Dr. İBRAHİM TELLİOĞLU

ÖNCEKİ HABER

Abdülhamit Han 21.09.1842 – 10.02.1918

, 21 Eyl 2020

SONRAKİ HABER

NAÎMÂ

Mehmet İpşirli, 09 Ağu 2020

09 Ağu

2020

Muhammed b. Ebû Bekir RÂZÎ

Hüseyin Elmalı 01 Ocak 1970

Türk asıllı olup Rey’de doğdu, tahsilini Buhara ve Semerkant’ta tamamladı. Buhara’nın 616 (1220), Semerkant’ın 617 (1220) yılında Moğollar’ın eline geçtiği göz önüne alındığında tahsilini bu tarihlerden önce yaptığı, dolayısıyla VI. (XII.) yüzyılın son çeyreği içinde doğduğu anlaşılır. Tefsîru garîbi’l-?ur?âni’l-?a?îm’in mukaddimesinde bu eserini talebelerinin isteği üzerine yazdığını belirtmesi öğretimle meşgul olduğunu gösterir. Muhtemelen Moğol istilâsı sebebiyle batıya göç etti, Mısır ve Şam’da bulundu. Daha sonra Anadolu’ya geçerek uzun süre Artuklular ülkesinde ve büyük ihtimalle Mardin’de kaldı, eserlerinin bir kısmını burada telif etti. Mu?târü’?-?ı?â?’ı 660 (1262), Tefsîru garîbi’l-?ur?âni’l-?a?îm’i 663 (1265) yılında tamamlayan Râzî’nin bu eserlerini nerede kaleme aldığı bilinmemekte, ancak ömrünün sonlarında Konya’da bulunduğu anlaşılmaktadır. Zira İbnü’l-Esîr’in Câmi?u’l-u?ûl’ünü 666’da (1267-68) Konya’da Sadreddin Konevî’ye okuyarak eseri rivayet etmek ve okutmak için icâzet aldığı, bu eserin Kudüs’teki Hâlidiyye Kütüphanesi’nde mevcut bir yazma nüshasındaki semâ kaydında belirtilmektedir (Abdullah b. Muhlis, VIII [1928], s. 648-651). Râzî’nin vefat yılı hakkında 651 (1253) ve 660 (1262) gibi farklı tarihler verilmekte, hatta onu VIII. (XIV.) yüzyıl âlimlerinden sayanlar bulunmaktadır. Bu konudaki kesin bilgi ise onun 666 (1268) yılından sonra öldüğüdür. Hanefî mezhebi fakihlerinden olan Râzî itikadî konularda Mâtürîdî mezhebine bağlıdır. Onun en belirgin özelliklerinden biri tasavvufî yönüdür. Sadreddin Konevî ile olan dostluğu ve eserlerinde mutasavvıflar için “ehlü’l-hakikat” tabirini kullanması tasavvufa olan ilgisini gösterir. Eserleri incelenince Râzî’nin belâgat, şiir, edebiyat, tasavvuf, hadis, fıkıh, kelâm gibi çeşitli sahalarda bilgi sahibi olduğu anlaşılır. Bununla birlikte dil bilimi ve tefsir âlimi diye şöhret bulmuştur. Es?iletü’l-?ur?ân adlı eseri bu alandaki geniş bilgisinin delilidir. Eserlerinde rastlanan Farsça şiirler onun bu dili de iyi bildiğini göstermektedir.

Eserleri. A) Dil, Belâgat ve Edebiyat. 1. Mu?târü’?-?ı?â?. Müellifin en meşhur eseri olup İsmâil b. Hammâd el-Cevherî’nin Tâcü’l-luga ve ?ı?â?u’l-?Arabiyye adlı sözlüğünün muhtasarıdır. Âlimlerin bilmesi gereken kelimelere yer verilen sözlükte Ezherî’nin Teh?îbü’l-luga’sından yapılan bazı ilâveler yanında müellifin kendisi de ilâvelerde bulunmuştur. 660 (1262) yılında tamamlanan eser, Murtazâ ez-Zebîdî’nin Tâcü’l-?arûs ve Saîd b. Abdullah eş-Şertûnî’nin A?rebü’l-mevârid’i gibi sözlüklerin kaynakları arasında yer almıştır. Cevherî’nin kullandığı bab-fasıl esasına ve kelime köklerinin son harfine göre düzenlenmiş olup birçok defa basılmıştır (Bulak 1282, 1302; Kahire 1289, 1301, 1304, 1305, 1308, 1311, 1950, 1976; Dımaşk 1954; Beyrut 1967; Cidde 1985). Mahmûd Hâtır tarafından kelimelerin ilk harfine göre alfabetik sıraya konularak yapılan baskısında (Kahire 1311) bazı kökler çıkarılmıştır. Muhammed Muhyiddin Abdülhamîd ve Muhammed Abdüllatîf es-Sübkî’nin yeni kelimeler ve resimler ilâve ederek hazırladıkları el-Mu?târ min ?ı?â?i’l-luga da (Kahire 1353) büyük ölçüde Râzî’nin eserine dayanmaktadır. İbrâhim Râşid es-Sakir eserin ihtiva ettiği hadisler hakkında bir çalışma yapmıştır (el-İf?â? ?an e?âdîs_ Mu?târi’?-?ı?â?, Kahire-Riyad 1413/1992). Mu?târü’?-?ı?â?’ın muhtasarları da kaleme alınmıştır (bk. TÂCܒl-LUGA). 2. Ravzatü’l-fe?â?a. Muhtasar bir eser olup Artuklu Sultanı I. Necmeddin Gazi adına yazılmıştır. Râzî bu eserinde hükümdar için söylediği birçok beyti örnek olarak kullanmıştır. Mukaddimesi ve özellikle müellife ait şiirlerin bulunduğu bazı bölümleri Abdullah b. Muhlis tarafından neşredilen eserin tamamını Ahmed Nâdî Şu‘le yayımlamıştır (Kahire 1982). Ramazan Şimşek tarafından yüksek lisans tezi olarak tahkik edilen eseri (1995, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü) Abdullah Kızılcık doktora tezi olarak tahkik etmiş (2000, İÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü) ve daha sonra yayımlamıştır (Amman 2005). 3. Künûzü’l-berâ?a bi-le?â?ifi rumûzi’l-?ibâre. Harîrî’nin el-Ma?amât’ının şerhi olup değişik kütüphanelerde yazma nüshaları bulunmaktadır (Beyazıt Devlet Ktp., nr. 5398; Süleymaniye Ktp., Hamidiye, nr. 1167; Kayseri Râşid Efendi Ktp, Râşid Efendi, nr. 556). Eser, başından yirminci makamenin şerhinin sonuna kadar Ahmed b. Saîd Kaşşâş tarafından yüksek lisans tezi olarak tahkik edilmiştir (1993, el-Câmiatü’l-İslâmiyye külliyetü’l-lugati’l-Arabiyye [Medine]). 4. Kitâbü’l-Ems_âl ve’l-?ikem. Ediplerin yazı ve hitabelerinde örnek olarak zikrettikleri beyit ve mısraları içermektedir (nşr. Abdürrezzâk Hüseyin, Amman 1406/1986; nşr. Fîrûz Harîrcî, Dımaşk 1408/1987). 5. Zehrü’r-Rebî?. Zemahşerî’nin Rebî?u’l-ebrâr’ının muhtasarıdır (Süleymaniye Ktp., Karaçelebizâde Hüsâmeddin, nr. 306). 6. Megani’l-me?ânî. Konulara göre düzenlenmiş bir şiir mecmuası olup Muhammed Zağlûl Sellâm tarafından neşredilmiştir (İskenderiye 1987). 7. Fi’l-esmâ?i’l-mü?ennes_eti’s-semâ?iyye. Bu küçük manzumeyi Muhammed Vecîh Tikrîtî yayımlamıştır (MMLAÜr., XXXV [1988], s. 241-260). 8. Dev?atü’l-belâga. Müellif Ravzatü’l-fe?â?a’da teşbih bahsinin sonunda teşbih, istiare ve tevriye konularında bu isimle bir eser yazdığından bahsetmektedir. 9. Kitâbü’l-Ebyâti’l-mu?temed ?aleyhâ. Brockelmann’ın zikrettiği eserin (GAL Suppl., I, 659) Kitâbü’l-Ems_âl ve’l-?ikem olması muhtemeldir.

B) Tefsir. 1. Tefsîru garîbi’l-?ur?âni’l-?a?îm. 663 (1265) yılında tamamlanan eser, Cevherî’nin Tâcü’l-luga’sında ve kendisinin Mu?târü’?-?ı?â?’ında kullandığı bab-fasıl esasına ve kelime köklerinin son harfine göre alfabetik olarak düzenlenmiştir. 1624 madde (kök) ve 10.000’den fazla kelime ihtiva eden eser Hüseyin Elmalı tarafından Atatürk Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi’nde doktora tezi olarak tahkik edilmiş (1986) ve daha sonra yayımlanmıştır (Ankara 1997). 2. Es?iletü’l-?ur?ân. Nüzûl sebebi, hükümler, dil vb. sebeplerle anlaşılmasında güçlükler bulunan Kur’an’da mevcut 1200’den fazla meselenin soru-cevap şeklinde ele alındığı bir eserdir. Konuların sûre sırasına göre düzenlendiği eserde genellikle dil ve belâgat konuları şiir kanıtlarıyla açıklanmıştır. İlk defa Ukberî’nin et-Tibyân fî i?râbi’l-?ur?ân’ı ile birlikte Ünmû?ecün celîl fî es?ile ve ecvibe min garâ?ibi âyi’t-Tenzîl adıyla basılan eser (Kahire 1303), Mesâ?ilü’r-Râzî ve ecvibetühâ min garâ?ibi âyi’t-Tenzîl (nşr. İbrâhim Atve İvaz, Kahire 1381/1961, 1406/1985), Es?iletü’l-?ur?âni’l-mecîd ve ecvibetühâ (nşr. Muhammed Ali el-Ensârî, Kum 1390), Tefsîrü’r-Râzî (nşr. Muhammed Rıdvân ed-Dâye, Beyrut 1411/1990), Garâ?ibü âyi’t-Tenzîl (nşr. Abdurrahman b. İbrâhim el-Matrûdî, Riyad 1412/1991) gibi isimlerle de yayımlanmıştır. İbrahim Görener eser üzerinde bir yüksek lisans tezi hazırlamıştır (1990, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü). 3. Tefsîru sûreti’l-En?âm (Süleymaniye Ktp., Kadızâde Mehmed, nr. 31). Muammer Erbaş tarafından yüksek lisans tezi olarak tahkik edilmiş (1995, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü) ve daha sonra basılmıştır (İzmir 2003). 4. e?-?ehebü’l-ibrîz fî tefsîri’l-Kitâbi’l-?Azîz. Bazı çalışmalarda Râzî’nin bu isimde bir eserinden bahsedilmektedir (Ömer Nasuhi Bilmen, II, 568; Abdullah b. Muhlis, VIII [1928], s. 659). 5. İşârâtü’l-?ur?ân. Tefsîru garîbi’l-?ur?âni’l-?a?îm’de (s. 184, 291) esere atıfta bulunulmaktadır.

Diğer Eserleri. 1. Mu?târü’t-Ta?bîr. Kuşeyrî’nin esmâ-i hüsnâya dair eserinin muhtasarı olup birçok nüshası bulunmaktadır (Beyazıt Devlet Ktp., Bayezid, nr. 3508; Süleymaniye Ktp., Esad Efendi, nr. 3594, Reşid Efendi, nr. 591). 2. el-Hidâye mine’l-i?ti?ad. Ûşî’nin Mâtürîdiyye akaidine dair el-Emâlî isimli manzum risâlesinin şerhidir (Süleymaniye Ktp., Lâleli, nr. 2266, Murad Buhârî, nr. 145; Konya Yûsuf Ağa Ktp., nr. 7048). 3. Tu?fetü’l-mülûk. Hanefî fıkhına göre tahâret, namaz, zekât, hac, oruç, cihad, av, kerâhiye, ferâiz ve kazanç konularını işleyen muhtasar bir eserdir. İbn Melek, Bedreddin el-Aynî ve Sâlih b. Muhammed’in şerh yazdığı eser birçok defa basılmıştır (İstanbul 1310; nşr. Şemseddin Hüseyin Ebû Ali, Kazan 1895; nşr. Abdullah Nezîr Ahmed, Beyrut 1417/1997). 4. Kenzü’l-?ikme. Kütüb-i Sitte’den seçilmiş 100 hadisin şerhidir (Beyazıt Devlet Ktp., Bayezid, nr. 1059). 5. et-Târî?. İslâm’ın başlangıcından yazarın vefatına kadar meydana gelen olayları anlatan bir eserdir (Şerefeddin, s. 74 vd.; Ahmed Abdülgafûr Attâr, s. 202). 6. ?adâ?i?u’l-?a?a?i?. Tasavvufa dair olan eseri Saîd Abdülfettâh yayımlamıştır (Kahire 1422/2002). 7. Risâle fi’t-tev?îd (Beyazıt Devlet Ktp., Bayezid, nr. 7886). 8. De?a?i?u’l-?a?a?i?.

HARBİDEN
Efendi BARUTCU

21 Eyl 2020

25 Ekim 2017’de “Türkiye İyi Olacak” uranıyla kurulup 7 ay sonra yapılan milletvekili seçimlerinde 43 milletvekili çıkararak önemli bir başarıya imza atan İyi Parti 20 Eylül 2020 Pazar günü yeni bir kurultayını yapacak.

Hüdai KUŞ

17 Eyl 2020

M. Metin KAPLAN

24 Haz 2020

Yusuf Yılmaz ARAÇ

16 Eki 2019

Nurullah KAPLAN

02 Tem 2019

Ziyaretçi -> Toplam : 67,40 M - Bugün : 24353